بذار اول یه چیز رو روشن کنم: خیلی وقتاس که میگن آدمای بزرگتر (مثلاً پدر و مادرا یا کسایی که پا به سن گذاشتن) تمرکزشون نسبت به جوونا کمتر میشه. مثلاً وقتی یه کاری هست که باید دقت کنن، یا خیلی راحت حواسشون پرت میشه. تحقیقات زیادی واسه فهمیدن این قضیه انجام شده، یکی از معروفتریناش هم تست استروپ هست. اگه با این تست آشنا نیستی، باید بگم: “تست استروپ” یه بازی ذهنیه که توش باید اسم رنگی رو که میبینی بگی، اما خیلی وقتا رنگ نوشته با اسم رنگ فرق داره و مغزت رو حسابی گیج میکنه! (مثلاً کلمه “قرمز” با رنگ آبی نوشته شده باشه.)
حالا این مقاله اومده سراغ یه مدل جدیدتر به اسم «شکل استروپ» (Shape Stroop). یعنی بهجای خود کلمهها، دو تا شکل روی هم میندازن و باید رنگ شکلی که زیر یکی دیگه قایم شده رو بگی. تازه یه کلمه هم روی یکی از این شکلها یا پسزمینه مینویسن که یا با رنگش یکیه (همخوان) یا فرق داره (ناهمخوان).
حالا پرسش اصلی این بود: دلیل اینکه آدمای مسن ممکنه تو همچین کارایی خراب کنن اینه که نمیتونن اطلاعات مزاحمو (یعنی همون حرفا یا رنگای اضافه) نادیده بگیرن، یا اینکه کلاً کند میشن و باید خیلی بیشتر فکر کنن تا تصمیم بگیرن چی درسته؟ واسه این تحقیق، اومدن هر دو گروه جوان و بزرگتر رو با همین وظیفه «شکل استروپ» امتحان کردن.
نتایج؟ جالبه بدونی برخلاف اون چیزی که بعضیا فکر میکنن، بزرگترا کاراکترشون تو این بازی دقیقتر بود! یعنی کمتر اشتباه کردن، ولی البته کندتر بودن و جواب دادن بیشتر طول کشید. یعنی سرعتشون کمتره، اما بیشتر مواظبن اشتباه نکنن. جوونا سریعترن ولی اشتباه هم بیشتر میشه تهش! این به این معنیه که با بالا رفتن سن، افراد برای انتخاب گزینه درست، بیشتر محتاط میشن.
یه نکته مهم همین بود که چه جوونا چه بزرگترا، وقتی کلمه بیربط توی جای هدف ظاهر میشد (یعنی اون شکلی که باید بهش دقت کنن)، سرعت همشون پایین اومد. اینو بهش میگن «اثر استروپ» و جالبه که اینجا فرقی بین مسن و جوون نبود. یعنی همه وقتی عامل مزاحم دقیق توی نقطه کلیدی بود، گیج میشدن.
برای اینکه بفهمن دلیلش چیه، اومدن یه مدل به اسم «مدل دو مرحلهای با دو فاز توجه انتخابی» رو رو دادهها پیاده کردن (اینو ساده بگم: این مدل میاد بررسی میکنه که مغز فرد چطور اطلاعاتو فیلتر و بعد انتخاب میکنه و تصمیم میگیره).
کشف مهم این بود: بزرگترا بیشتر از اونکه مشکل تو بیمحلی به اطلاعات حاشیهای (یعنی اطلاعات چرت و پرت) داشته باشن، مشکلشون تو یه مرحله دیگهست! یعنی مغزشون تو پردازش نهایی اطلاعات یه کمی کندتر کار میکنه و تا مطمئن نشن که پاسخشون درسته، دست به کار نمیشن. این میشه همون «احتیاط زیاد» تو سنین بالا. البته دقت هم بالا میره!
جمعبندی خودمونی: بر خلاف باور عموم، بزرگترا قدرت حذف چیزای بیربط رو دارن، فقط پردازش اطلاعات تو مراحل آخر کار یهکم زمان میبره، چون نمیخوان اشتباه کنن. پس اگه دیدی پدرت تو یه بازی فکری کندتر جواب میده، بدون که داره خیلی بیشتر دقت میکنه که سوتی نده!
خلاصه، بزرگ شدن مساوی با کند شدن نیست! فقط یعنی احتیاطیتر عمل میکنی و کمتر ریسک اشتباه میکنی. کاش ما جوونا هم گاهی یه کمی از این احتیاط یاد بگیریم 😉
منبع: +
