داستان از اینجا شروع میشه که مجله AMPPS یعنی “Advances in Methods and Practices in Psychological Science”، که خودش یکی از مجلات خفن حوزه روانشناسی محسوب میشه، اولین مقاله رو از یه سیستم داوری خیلی نوآورانه و متفاوت پذیرش کرده. حالا این سیستم چیه؟ بذار برات توضیح بدم.
یه سازمان غیرانتفاعی به اسم PCI RR، که مخفف Peer Community In Registered Reports هست، آمده کل ماجرای داوری علمی رو کلی متفاوتتر انجام میده. مثلاً اگه تا حالا فکر کردی داوری مقالهها یعنی فقط یه عده آدم سرشناس و هرکی از دفتر مجله بگه کی داوری کنه، باید بدونی این سیستم PCI RR، کاملا از جامعه دانشمندان و به صورت غیرمتمرکز استفاده میکنه.
اصلاً Registered Report یعنی چی؟ خیلی ساده: توی این مدل، دانشمندها قبل از این که اصلاً کار تحقیقاتی خودشون رو شروع کنن، طرح و ایده اصلیشون رو میفرستن تا داورهای متخصص بررسی و تایید کنن. یعنی بررسی داغونشدن نتایج بعد از انجام کار رو دیگه نداریم و شفافیت بالا میره.
حالا PCI RR چیکار میکنه؟ تو این پلتفرم، خود پژوهشگرا تو جمعهای تخصصی جمع میشن و رایگان داوری انجام میدن. حتی نتیجه داوریها رو هم تو سایت PCI عمومی میکنن. جالبه بدونی این جمع، از هر نوع زمینه علمیای که فکرش رو بکنی، متخصص داره: از روانشناسی گرفته تا زیستشناسی و کلی چیزای دیگه. اینطوری دیگه سردبیرهای مجلات لازم نیست دنبال داور بگردن یا با مشکل کمبود داور دستوپنجه نرم کنن.
یه نکته مهم اینکه وقتی یه مقاله تو PCI RR تایید بشه، نویسندهها این حق رو دارن که مقالهشون رو قبل از چاپ رسمی تو یه مجله سنتی (مثل همین AMPPS) همزمان منتشر کنن. اگه موضوع مقاله هم با مجله بخونه، سردبیر میتونه همون مقاله رو مستقیماً چاپ کنه و حتی لازم نباشه دوباره داوری انجام بده! خلاصه یعنی کلی کار رو ساده و شفاف کرده.
تو حرفای مدیرای AMPPS هم اومده که این مدل کاملاً به نفع جامعه علمی و پژوهشگرهاست، چون کارها از پایین به بالا (به قول معروف «گراسرونت» یعنی منشأ گرفته از جامعه) جلو میره، نه از بالا به پایین.
جالبه بدونی که عضویت تو جمع داورهای PCI RR هم همینطوری الکی نیست. هرکسی بخواد تو تیم داوری باشه، باید یه امتحان ورودی بده تا مطمئن شن به قوانین و روش Registered Report مسلطه. الان حدود ۱۵۰ داور (که خودشون بهشون میگن recommender یعنی کسی که میتونه توصیه به پذیرش یا رد بده) از سراسر دنیا دارن با این سیستم همکاری میکنن. و این باعث شده کیفیت داوری روی این جور مقالهها واقعاً بالا بره.
از اسامی مهم تو جمع مدیریت PCI RR میشه به Christopher Chambers از دانشگاه Cardiff، Zoltan Dienes از دانشگاه Sussex، و Yuki Yamada از دانشگاه Kyushu اشاره کرد، که همشون حسابی تو حوزه خودشون شناختهشدهان.
جالبتر اینه که PCI RR فقط یکی از بیست تا پلتفرم داوری اجتماعیه که برای رشتههای مختلف از میکروبیولوژی گرفته تا مدیریت سازمانی راه افتاده! حتی اخیراً نمونه مخصوص به روانشناسیاش هم به اسم PCI Psychology راهاندازی شده.
خلاصه این که این همکاری جدید بین AMPPS و PCI RR میتونه الگوی خیلی خوبی واسه شفافتر و سریعتر شدن انتشار علم باشه. یه جوری که هم بار کار داورای مجلهها کمتر میشه، هم جامعه پژوهشگری حس میکنه خودش صاحب فراینده. این دقیقاً همون چیزی بود که Williams (عضو هیئت تحریریه AMPPS و Psychological Science) هم میگفت: “نمیشه انتظار داشت هر مجلهای بتونه خودش همیشه کلی داور حرفهای داشته باشه، ولی حالا وجود یه پلتفرم مشترک که این کار رو برای همه انجام میده واقعاً یه کمک بزرگه!”
در نهایت، اولین مقاله پذیرفته شده تو این سیستم مشترک، کاریه از Neville و Williams (۲۰۲۵) با عنوان: “Does truth pay? Investigating the effectiveness of the Bayesian Truth Serum with an interim payment: A registered report.” خلاصه همین روش داوری باعث شده کلی امید برای آینده انتشار علم ایجاد بشه. اگه دوست داری بیشتر بخونی یا سوالی داشتی، کامنت بذار یا به ایمیل مجله بزن!
منبع: +
