سلام بچهها! بذارین براتون یه گپ جذاب علمی از این هفته بزنم که کلی خبرهای عجیب و باحال داشته. پس کمربنداتونو ببندین چون داریم وارد دنیای مرغهای غولآسا، قطبهای سرگردان زمین، بیماریهای عجیب و حتی جغد کیهانی میشیم!
از صبح تا شب، حس کردین روزا کوتاهتر شدن؟ نه واقعاً کسی نمیتونه ۱.۵ هزارم ثانیه رو بفهمه، ولی دانشمندا فهمیدن که زمین داره یه ذره تندتر میچرخه! این اتفاق به خاطر جابهجایی ماه نسبت به قطبهای زمینه، یعنی وقتی ماه از خط استوا دورتر باشه و به قطبها نزدیکتر بشه، کشش گرانشی اون باعث میشه زمین یه خورده تندتر بچرخه و روزها کمتر از ۸۶۴۰۰ ثانیه بشه. البته این تغییر خیلی ناچیزه و هیچکس واقعاً متوجهش نمیشه، ولی خب واسه دانشمندها خیلی هیجانیه!
اما برخلاف این تغییرات ماکروسکوپی، این هفته سیلابهای مهیبی هم تو تکزاس، نیومکزیکو، کارولینای شمالی و ایلینوی اتفاق افتاد و حداقل ۱۳۰ نفر رو به کام مرگ کشوند. واقعاً ناراحتکنندهست. دلیل این سیلابها بارشهای بیسابقه و ناگهانی بود که همه رو غافلگیر کرد.
یه خبر فوقالعاده عجیب: شرکت کلوسال بایوساینسز🧬 که کارش بیوتکنولوژیه (یعنی استفاده از دانش زیستی برای مهندسی ژنتیک و…!) قبلاً کلی سر و صدا بهپا کرده بود که گرگهای منقرضشده (Dire Wolves) رو زنده کرده. حالا اینا میخوان تا ۱۰ سال آینده یه پرنده غولآسا به نام “موا” رو برگردونن. مواها پرندههایی عظیم بودن، اصلاً پرواز نمیکردن و حدود ۶۰۰ سال پیش تو نیوزلند بهدلیل شکار بیرویه انسانها منقرض شدن. دانشمندا میگن اگه موفق بشن مواها رو زنده کنن شاید برای سایر گونههای در خطر هم مفید باشه. البته کلی دانشمند هم مخالفن و میگن هزینه و ریسک این کار خیلی بالاست.
بهصورت خلاصه: “De-extinction یعنی تلاش برای بازگردوندن گونههای منقرضشده با کمک ژنتیک و فناوری.” بعضیا میگن این کار امیدی بزرگ برای محیط زیسته و بعضیا میگن انرژی و بودجه رو پای حفظ حیوانات فعلی بریزین بهتره.
تازه سوژههای عجیب دیگه هم داشتیم؛ مثلاً یه گروه پژوهشی بعد از کلی تحقیق، یه گروه خونی جدید کشف کردن به اسم “گوادا نگاتیو” که فعلاً فقط تو یه نفر توی کل دنیا پیدا شده! 😲 😁
از اونطرف، سؤال همیشهگی: چرا مردها از زنها قدبلندترن؟ آمار نشون میده به طور میانگین مردها ۱۳ سانتیمتر بلندترن، اما تو طبیعت همیشه اینجوری نیست و گاهی خانمها از آقایون بزرگتر میشن. این فرق عمدتاً بهخاطر ژنتیک و هورمونهایی مثل تستوسترون تو دوره رشد و بلوغه. برای بعضیا هم فشار تکاملی و انتخاب جفت توش تأثیر داشته.
در مورد زمین باید بگم یه کشف دهنپرکن داشتن: دانشمندا فهمیدن سدهای بزرگی که انسانها تو دنیا ساختن (از سال ۱۸۳۵ تا حالا)، اونقدر آب ذخیره کردن که وزن آب باعث جابهجایی جرم اطراف زمین شده! بهعبارت ساده، این جابهجایی جرم باعث شده پوسته زمین نسبت به جاش نسبت به گوشته تغییر کنه، یعنی عملاً قطبهای جغرافیایی زمین کمی جابهجا شدن. “Mantle همون لایه بین هسته و پوسته زمینه، یه جورایی پتو و خمیر داغ زیر پوسته است!” این یعنی تاثیر انسان روی زمین فقط آب و هوا نیست، حتی محور چرخش زمین رو هم داریم تغییر میدیم!
بریم سراغ یه بیماری خطرناک که تو هند خبرساز شد: “هیپوناترمی” یعنی وقتی سدیم خون آدم خیلی بیاد پایین. اگه درمان نشه، میتونه منجر به تورم مغز، تشنج، کما، آسیب عضلات و حتی مرگ بشه. تو فصلهای گرم سال مخصوصاً وقتی مردم مجبور باشن کار یدی سنگین تو محیط باز انجام بدن (مثلاً تو مزارع)، مواردش زیادتر میشه. پزشکا میگن با گرم شدن هوا و تغییرات اقلیمی، احتمالش هست که هیپوناترمی خیلی بیشتر دیده بشه، پس یادتون نره تو روزهای داغ مراقب باشین و آب و نمک کافی به بدنتون برسونین.
بریم سراغ فضا! تلسکوپ فضایی جیمز وب که تازه وارد بازی شده کلی عکس شگفتانگیز فرستاده، اما این هفته یه چیز دیگه پیدا کرد: “جغد کیهانی”! بله، یه ساختار عجیب ۱۱ میلیارد سال نوری از زمین دور، شبیه جغد شکل گرفته. این جغد که واقعاً منظره عجیبی درست کرده بهخاطر برخورد دو تا کهکشان حلقهای ایجاد شده. “Ring galaxy یعنی کهکشانی که انگار ستارهها و گازهاش تو یه حلقه دور یه هسته مرکزی حرکت میکنن – معمولاً وقتی یه کهکشان کوچیک وسط یه کهکشان بزرگ رد میشه اینجوری میشه!”
و حالا چند خبر کوتاه دیگه:
- بلوکهای عظیم از فانوس دریایی اسکندریه، یکی از عجایب جهان باستان، از ته دریای مدیترانه بیرون کشیده شدن!
- دانشمندا یه پوست رباتیک ساختن که میتونه همه نوع حس رو منتقل کنه؛ حتی اونو سوزوندن، سوراخ کردن و بریدن تا مطمئن شن میتونه حس لمس و درد رو منتقل کنه! “پوست رباتیک یعنی یه جور پوسته که واسه رباتها میسازن تا بتونن لمس رو مثل بدن انسان حس کنن.”
- تو آزمایشگاه، پژوهشگرا فهمیدن مار پیتون برمهای سلولهای خاصی داره که باعث میشه بتونه کل اسکلت شکارش رو تو هضم کنه، واقعاً کارش درسته!
- متخصصها با تکنولوژی جدید، قیافههای باور نکردنی انسانهای باستان (مثل نئاندرتال، هومو ارکتوس و…) رو بازسازی کردن. نتیجه؟ واقعاً شبیه شخصیت فیلمای سینماییه!
اگه دنبال یه مطلب بلند واسه آخر هفته میگردین:
- یه دختر ۸ ساله که بیماری خیلی نادری داره، با یه درمان آزمایشی وضعیتش بهتر شده.
- هنوزم تو دنیای علم، تعصب و تبعیض علیه خانمها وجود داره. یه کتاب جدید در مورد تجربیات زنها تو چاپ مقالات علمی منتشر شده.
- و اگه همیشه فکر کردی سیارههای کوتوله چیان و چندتاشون هست، بد نیست به سراغ این مطلب بری!
و آخر سر، اگه از این دست خبرها خوشتون اومد، میتونین تو شبکههای اجتماعی مثل واتساپ، فیسبوک، اینستاگرام، توییتر (حالا شده X!) و تیکتاک دنبالشون کنین. خلاصه، این هفته واقعاً پرخبر و عجیب بود! از جغدهای فضایی تا مرغهای عظیم مرده که ممکنه برگردن و حتی قطبهایی که جابهجا شدن!
پس دفعه بعدی که یه مرغ یا پرنده معمولی دیدین، بدونین شاید یه روز یه موا غولآسا بغلتون وایسه! 😁
منبع: +
