تا حالا فکر کردی قدیما زنها چطور بچه به دنیا میآوردن و چه راههایی برای درمان بیماریهاشون داشتن؟ بیاید با هم بریم تو مصر باستان، جایی که خیلی چیزها براشون عجیب و غریب بود و پزشکای زن، یهو تبدیل به ستارههای دنیای پزشکی میشدن!
اول بذار یه نکته جالب بگم: وقتی آدمها رو پا میایستن و سرشون در طول تکامل بزرگ شده، به خاطر تنگتر شدن لگن، زایمان خیلی سخت و پرخطر شده. به خاطر همین، تقریباً همیشه یکی باید کمک کنه؛ از حمایت عاطفی و علمی تا مراقبت برا شرایط اورژانسی مثل فشار خون بالا، پارگی رحم یا خونریزی بعد زایمان.
حالا بریم سراغ مصر باستان. جایی که اولین زنی که میدونیم پزشک بوده به اسم “پسشت” زندگی میکرده؛ اونم حدود ۲۵۰۰ سال قبل میلاد، زمان ساخت اهرام بزرگ! اسم و شغلش روی در مقبره پسرش توی سقاره نوشته شده بود. پسشت رییس پزشکای زن بود، یه شغل خیلی باکلاس و محترم، نه صرفاً یه زن محلی که فقط دارو-گیاهی میدونست.
اما چرا این انقدر مهمه؟ چون برخلاف تصورمون، تو طبقات متوسط و با سواد مصر باستان زنهایی بودن که پزشک واقعی بودن و ازشون مدارک و پاپیروس باقی مونده. مثلاً پاپیروس گینکولوژیکا کاخون (Kahun Gynaecological Papyrus) که حدود سال ۱۸۲۵ قبل میلاد نوشته شده، اولین متن تخصصی سلامت زنان به حساب میاد. این پاپیروس ۳۴ تا توصیه داره که امروز دکترا میگن بیشترشون رو بهتره فراموش کنیم! مثلاً هر مشکلی که زن داشت رو به رحم ربط میدادن.
یه مثال بامزه: اگه زنی چشمدرد و گردندرد شدید داشت، احتمالاً میگرن داشته ولی پزشک مصری میگفت “ترشحات رحم رفته تو چشماش!” درمانش چی؟ بخور دادن با عطر و روغن تازه، بخور دادن به رحم و حتی مالیدن چربی پای غاز به چشمها! و البته خوردن جگر تازه الاغ! شاید اون جگر حداقل مقداری ویتامین به بدنشون میرسونده!
اما واقعاً بعضی توصیهها عجیبتر بود. مثلاً برای تشخیص بارداری، یه حبه سیر شب میذاشتن تو واژن، اگه صبح دهان زن بوی سیر میداد، فکر میکردن حاملست! وگرنه اوضاع خوب نیست!
یه نکته تاریخی جالب دیگه اینه که اولین بار تو همین متون واژه “رحم سرگردان” اومده. این باور غلط که رحم میتونه تو بدن جا به جا بشه و باعث انواع مریضیها بشه، قرنها تو تاریخ پزشکی تکرار شد.
راجع به قاعدگی هم داستانای جالب وجود داره. تو دوران رامسس دوم، تو شهر دیر المدینه، نسخههایی پیدا شده که توش کارگرای مرد واسه معدود روزهایی به خاطر hsmn (همون قاعدگی به زبان مصری) مرخصی میگرفتن! اول فکر کردن مردها خودشون فکر میکردن بدن زن موقع پریود “ناپاک” شده، ولی واقعیت شاید این بوده که مردها نمیخواستن تو دوران حساس زنای خونهشون کارشون رو به خونه بیارن و خطر مرگ رو هم به خونه منتقل کنن. سنتهایی هم از نوبی و اتیوپی هست که میگه خانومهای باردار یا قاعده نباید وارد قبرستان بشن، شاید دلیلش همون بوده!
یه قسمت باحال دیگه هم تست بارداری مصریاست! تو پاپیروس برلین، سال ۱۳۵۰ قبل میلاد، نوشته شده که زن باید تو دو تا کیسه که توش گندم و جو هست بشاشه (یعنی ادرار کنه!) و هر کدوم رشد کرد، اون نشونه بارداریه. اگه جو رشد کرد پسر و اگه گندم رشد کرد دختر! جالبه بدونی این آزمایش رو سال ۱۹۶۳ تست کردن و ۷۰ درصدش درست بود! سالای بعد تا ۲۰۱۸ هم چک کردن و دقتش گاهی تا ۸۵ درصد رسید؛ هرچند برای تعیین جنسیت جواب قطعی نداشت.
در نهایت فراموش نکنیم که ما بیشتر اطلاعاتمون از زنان پزشک، طبقه متوسط و مقبرهها و نوشتههاست. مردمی که فقیر بودن معمولاً هیچ اثری از خودشون نذاشتن. اما همین مقدار نشون میده آدمیزاد همیشه دنبال درمان و راه حل برای دردهاش بوده؛ حتی اگه به نظر ما کمی خندهدار یا عجیب بیان!
خلاصه، مراقبت بهداشتی زنان تو مصر باستان ترکیبی از باور، تستهای بامزه و درمانهای عجیب بوده که شاید لبخند به لبت بیاره، اما اون موقع خیلی جدی بهش اعتقاد داشتن! حالا شما بودی حاضر میشدی با تست سیر و جو و گندم خودتو چک کنی؟
منبع: +
