تا حالا فکر کردی اجداد عنکبوتها کجا زندگی میکردن؟ همه فکر میکردیم که این جونورا همیشه رو خشکی بودن و داشتن روی زمین پیداشون شد. اما یه فسیل خیلی خاص و عجیب تازه پیدا کردن که نشون میده شاید اصلاً ماجرا یه جور دیگه بوده!
قضیه از این قراره که یه تیم از دانشمندان، مغز یه جونور خیلی قدیمی به اسم Mollisonia symmetrica (ملیسونیا سیمِتریکا) رو بررسی کردن. این جونور مثلاً ۵۱۵ تا ۴۸۰ میلیون سال پیش تو دریا زندگی میکرده، یعنی حتی قبل از دایناسورها! این بندپا – یعنی موجود بیمهرهای که بدن بخشبخشی داره مثل حشرات و خرچنگها – اصلاً یه شکل خاص به خودش داشته. مثلاً بدنش تکهتکه مثل عقربها بوده، یه پوسته گرد روش بوده و شیش جفت دست و پا داشته که باهاش راه میرفته و شکار میکرده.
حالا چرا این فسیل اینقدر خاصه؟ چون وقتی مغزش رو تجزیه و تحلیل کردن، دیدن ساختار بخشی از مغزش برعکس مغز خیلی از بندپایان مدرن شده! مثلاً مغز خرچنگ نعل اسبی (Limulus – لیمولوس، یه نوع خرچنگ خاص که الآن هم زندهس) یه جور چیده شده، ولی در عوض توی این فسیل، همهچی برعکسه، عین عنکبوتهای امروزی.
اینو برات باز کنم: بندپایان (یا همون Arthropods)، دسته خیلی بزرگی از جونوران بیمهره هستن که عنکبوتها، عقربها، کنهها، هزارپاها و کلی موجود دیگه داخلش میشن. اما یه زیرگروه خیلی مهم دارن به اسم Chelicerates (کلیسریتها): این گروه، شامل عنکبوتها، عقربها و خرچنگهای نعل اسبی میشه و دوتا زائده خاص جلوی دهن دارن که باهاش غذا میگیرن و دفاع میکنن. هنوز دانشمندان سر این که اجداد عنکبوتها دقیقاً کی و کجا اومدن، اختلاف نظر دارن. یه سری فکر میکردن که اولین عنکبوتها و خویشاوندهاشون رو خشکی بودن، یه سری دیگه هم نظریه دریا رو مطرح کرده بودن.
حالا کشف مهم این مقاله همینه: مغز M. symmetrica (این جونور دریایی) بسیار شبیه مغز عنکبوتهای امروزیه و برعکس مغز خرچنگ نعل اسبی چیده شده! این موضوع یعنی چی؟ یعنی احتمالاً جد عنکبوتها اول تو دریا زندگی میکرده، نه روی خشکی، و بعداً اومدن خشکی رو فتح کردن.
تفاوت مغز چطوریه؟ تو تصویر آزمایشگاهی که از مغز کشیدن، سه بخش اصلی مغز با رنگهای سبز، بنفش و آبی نشون داده شده. تو خرچنگ نعل اسبی ترتیب خاص خودش رو داره، ولی تو M. symmetrica درست عکسشه – دقیقاً عین مغز عنکبوت مدرن. پس نشون میده که این خاصیت برعکسی مغز، مخصوص عنکبوتها و فامیلای نزدیکشونه. دانشمندای این تحقیق معتقدن همین کجرفتاری مغز باعث شده عنکبوتها تو شکار حرفهای، دقت و سرعت خفن داشته باشن.
یه نکته جالب دیگه اینکه بعضیها میگن این توانایی شکار سریع و حرکت مخفیانه عنکبوتها، روی تکامل بال در حشرات هم تاثیر گذاشته! یعنی شاید چون عنکبوتها شکارچیهای خفنی بودن، طعمههاشون سعی کردن با پرواز فرار کنن و کمکم بال درآوردن.
تو این مطالعه، دانشمندا فسیل مغز و سیستم عصبی مرکزی M. symmetrica رو که از کانادا و منطقه Burgess Shale پیداش کردن، اسکن کردن و با یه سری برنامه کامپیوتری، چیدمان مغز این جونور، عنکبوتهای امروزی و خرچنگهای دیگه رو مقایسه کردن. بعد با یه مدل آماری تخمین زدن که احتمالاً این خط تکاملی مولیسونیا، به گروه عنکبوتها (Arachnids) منجر شده. Arachnids یعنی همون دستهای که عنکبوت، عقرب و کنه و … داخلشه و اسم فارسیش معمولاً عنکبوتیان یا بندپایان هشتپا هست.
یاد اون جمله معروف از پروفسور نیکلاس اشتراوسفلد (همون که تو علوم اعصاب بندپایان تخصص داره) افتادم که گفته «مغز عنکبوت مثل هیچ مغز دیگهای تو این سیاره نیست. احتمالاً همین ساختار عجیبش به عنکبوتها اجازه میده که سریع فکر کنن و حرکتای شکارچیانه فوقالعاده انجام بدن.»
راستی، جالب بدونین عنکبوتها حدود ۴۰۰ میلیون ساله روی زمین هستن. قبلاً همیشه تو فسیلهای این جونورا فقط نشونههایی بوده که انگار رو خشکی بودن، ولی حالا با این کشف جدید، دریا هم وارد داستان شد و کل داستان تکاملشون رو دگرگون کرد.
در مجموع، این کشف مهم نشون داد مغز برعکس و خاص عنکبوتها، احتمالاً از اجداد دریایی اومده و بعدش وقتی رو خشکی اومدن، با همین قابلیتها تبدیل به یکی از موفقترین شکارچیای تاریخ شدن – همین الانشم میلیونها حشره بدبخت تو تار خوشگل عنکبوتا گیر میافتن! بالاخره بال داشتن هم همیشه کارساز نیست وقتی شکارچی اینقد حرفهای باشه 😉
خلاصه اگر دوست داشتی اطلاعات بیشتری درباره عنکبوتها و مغز عجیبشون بدونی، حتماً سر به منابع جدید و این مقالهها هم بزن. شاید دفعه بعدی که عنکبوت دیدی، بخوای درباره اجداد دریاییش فکر کنی!
منبع: +
