همهمون تا حالا شده تو اخبار اسم «انفجار رادیویی سریع» یا همون FRB رو شنیده باشیم. ولی واقعاً این FRBها چی هستن؟ بذار خیلی راحت بگم: FRB یعنی انفجارهای فوقالعاده کوتاه و قوی از امواج رادیویی توی فضا که فقط چند هزارم ثانیه طول میکشن، ولی همون موقعای که ظاهر میشن، از کل کهکشان خودشون پرنورتر میشن! فکر کن یه جرقه بزنه و تموم، اما همون یک لحظهش کل کهکشان رو میترکونه.
این انفجارها اونقدر قوی و عجیب و غریب هستن که حتی اگه میلیاردها سال نوری ازمون دور باشن، بازهم میتونیم با تلسکوپ رادیویی پیداشون کنیم. اما حالا فازش رو بگیر: دانشمندا یکی از نزدیکترین و درخشانترین FRBهایی که تا حالا دیده شده رو ردیابی کردن و اسم بامزهای هم براش گذاشتن: RBFLOAT (یعنی “درخشانترین انفجار رادیویی تاریخ”).
ماجرا از این قراره: یه تیم بینالمللی از جمله یه سری دانشمند قوی از MIT تونستن این انفجار رو فقط ۱۳۰ میلیون سال نوری دورتر از زمین، تو صورت فلکی دباکبر (Ursa Major) پیدا کنن. اگه به نسبت فواصل کیهانی نگاه کنیم، این دیگه کاملاً تو “محلهٔ خودمون” حساب میشه!
چی شد که تونستن دقیق پیداش کنن؟ راز کار تو یه تلسکوپ رادیویی خفن به اسم CHIME (Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment) نهفته بود. حالا این تلسکوپ قبلاً هم FRB شکار میکرد، ولی اخیراً با ارتقاهایی که بهش اضافه کردن (یه سری تلسکوپ کوچولو به اسم CHIME Outriggers که تو سراسر آمریکای شمالی پخش شدن)، سیستم شبیه به یه آشکارساز غولآسا شده که میتونه محل دقیق FRB رو پیدا کنه. یه جورایی فرض کن از نیویورک بخوای بفهمی یه کرم شبتاب تو فلوریدا دقیقاً رو کدوم شاخه نشسته! دقیقاً همچین کاری دارن میکنن.
در ۱۶ مارچ ۲۰۲۵، یعنی همین زمستون، یه فلش نوری عجیب و غریب رو CHIME شکار کرد که اولش همه فکر کردن شاید یه نویز زمینی باشه؛ ولی اوتریگرها سریع رد سیگنال رو گرفتن و پیداش کردن: از یه کهکشان مارپیچی به اسم NGC4141 و تقریباً لب یه منطقه که ستارهها اونجا تازه شکل میگیرن، تو دباکبر اومده بود. نزدیکترین و پرنورترین FRBکه تا حالا با این دقت پیداشده بود!
اینجا داستان جالبتر میشه. دقت محل FRB نشون میده که منشأش احتمالاً یه جرم ستارهای خاص به اسم مگنتار بوده. مگنتار یعنی ستاره نوترونی که میدان مغناطیسی قوووووی داره. (اصلاً شوخی نداره، مغناطیس اینا از هر آهنربایی که تو آزمایشگاه دیدین شدیدتره!) معمولاً مگنتارها جایی قرار دارن که کلی ستاره تازهساز دور و برشونه. اما این یکی یه کم از مرکز منطقه ستارهسازی دوره، یعنی احتمالاً سن بیشتری داره و از دوران کودکی اون منطقه فاصله گرفته.
یکی از دانشمندای MIT به اسم کیوشی ماسویی گفت: «این FRB انگار بهمون هممحلی شده!» و ادامه داد که حالا میتونیم با جزئیات بیشتری بفهمیم FRBها چطور تولید میشن و ریشهشون چی بوده.
یه نکته باحال دیگه هم تو این پژوهش به دست اومد: وقتی تو آمار و دیتاهای شش سال اخیر CHIME رو بررسی کردن، دیدن این FRB جزو همون FRBهای یکبارهست و تکرار نشد. یعنی، حواست باشه، بیشتر FRBها فقط یه بار رخ میدن و تمام؛ ولی یه تعداد خیلی کوچیکشون دوباره و دوباره (حتی بعضیهاشون با یه نظم خاص، مثل ضربان قلب!) دیده شدن.
ما هنوز دقیق نمیدونیم این مدل FRBهای تکرارشونده یا تکتیرانداز (!) از یه خانوادهان یا نه. ولی الان دانشمندها دارن هر سال صدها FRB رو با دقت محلیابی میکنن تا شاید بالاخره بفهمن این داستانای عجیبوغریب انرژی از کجا آب میخوره و چی باعثشون میشه.
این پژوهش کامل تو مجله Astrophysical Journal Letters چاپ شده و کلی امید هست که با این کشفای جدید، کم کم بتونیم راز FRBها رو هم حل کنیم. پس دفعه بعد اگه یه خبر فضایی با تیتر “انفجار رادیویی سریع” دیدی، بدون کلی عالم و دانشمند دارن شب و روز کار میکنن تا بفهمن این جرقههای میلیثانیهای رو کی و چجوری روشن میکنه!
منبع: +
