بذار راحت و بیدغدغه برات توضیح بدم که توی این تحقیق دقیقاً چه خبره. یه سری دانشمند چینی اومدن روی یه پرسشنامه خیلی خاص کار کردن که اسمش هست Retrospective Family Unpredictability Scale، یا به اختصار Retro-FUS. حالا این ابزار چیه؟ خلاصه بخوام بگم، همون پرسشنامهایه که قراره به ما بگه اوضاع و رفتار خانوادهای که توش بزرگ شدیم چقدر بیثبات یا غیرقابل پیشبینی بوده. مثلاً ممکنه بچهها ندونن کی مامان یا باباهاشون عصبانی میشن یا کی مهربونن؛ یعنی شدت و جنس رفتار خانوادهشون کاملاً نوک قله و ته دره بوده باشه. پس اگه کلمه “unpredictability” رو شنیدی، بدون یعنی همین پیشبینیناپذیری رفتار یا شرایط.
حالا تیم تحقیقاتی چینیها میخواستن این پرسشنامه رو فارسیسازی کنن… نه، ببخشید، منظوم چینیسازی بود! یعنی این ابزار رو جوری تنظیم کنن که دقیقاً برای جوانای چینی قابل فهم و قابل اطمینان بشه. واسه همین، کلی کار علمی کردن تا هم مطمئن شن سؤالاتش به فرهنگ چین میخوره، هم اینکه عدد و رقم هاش میتونه به نتایج علمی اعتمادپذیر برسونه.
برای اینکه قضیه رو علمیتر پیش ببرن، اومدن و از دو گروه متفاوت از آدمها (دو نمونه مستقل) استفاده کردن. گروه اول ۲۷۷ نفر بودن. با این گروه اول، اومدن ریز به ریز تکتک سؤالها رو تجزیه و تحلیل کردن تا ببینن کدوم سؤالها خوب جواب میده و کدوماش نه. بعدش یه کاری کردن به اسم تحلیل عاملی اکتشافی (Exploratory Factor Analysis)، یعنی یه مدل ریاضی که فاکتورهای پنهونی که تو جوابهای شرکتکنندهها هست رو پیدا کنه.
بعدی، گروه دوم بود که ۶۱۲ نفر بودن (آره دیگه، عددش زیاد شد چون باید مطمئنتر برن جلو). این بار با دادههای این گروه، کارهایی مثل تحلیل عاملی تأییدی (Confirmatory Factor Analysis) انجام دادن. خب این یعنی چی؟ یعنی مطمئن شن اون فاکتورهایی که دفعه قبل پیدا کردن (همون بخشهای اصلی پرسشنامه) واقعاً درست هستن یا نه. خلاصه اگه فاکتور و تحلیل گذاشته بودی کنار، بدون همین مدلهای ریاضی رو میگن که پرسشنامه واقعاً دقیق و شفاف نشون بده آدمها چی فکر میکنن.
فاکتورهایی هم که پیدا کردن، ۳ تا بودن: ۱. نظم و انضباط پدر و مادر (Parental Discipline)؛ ۲. حمایت و مهربونی مادر (Maternal Nurturance)؛ و ۳. حمایت و مهربونی پدر (Paternal Nurturance). یعنی دیگه هرچی سردرگمی تو خونه باشه، کلیتش رو این سه تا پوشش میدن!
نکته مهم دیگه اینکه بعد از همه این بررسیها، تعداد سؤالها به ۱۸ تا رسید؛ یعنی نسخه نهایی پرسشنامه حدود ۱۸ سؤال داره که حسابی خلاصه ولی کاربردیه.
قسمت جذاب برا دانشجوهای آمار و روانشناسی! روش چک کردن اعتبار این پرسشنامه با شاخصهایی مثل Cronbach’s alpha و McDonald’s omega انجام شد. اینا شاخصهایی هستن که میزان هماهنگی درونی پرسشنامه رو نشون میدن، یعنی نشون میدن سؤالها چقدر با هم مرتبط و هماهنگن. عددها خیلی خوب بودن: آلفا بین ۰.۷۶ تا ۰.۹ و امگا بین ۰.۸۵ تا ۰.۹۵، که یعنی پوئن مثبت بالا گرفت! تازه یه کار مهم دیگه هم کردن که اسمش measurement invariance بود؛ یعنی بررسی کردن ببینن این پرسشنامه توی دختر و پسرها فرق داره یا نه. نتیجه؟ همه جوابها درسته و فرقی بین جنسیتها نداشت! عالیه، نه؟
تازه، اومدن سنجیدن ببینن این پرسشنامه با ابزارهای دیگه هم مرتبطه یا نه (این کار رو میگن سنجش اعتبار ملاکی یا همون criterion-related validity) و دیدن با سنجشهای روانشناختی دیگه هم همبستگی داره؛ پس ارزش و اعتبارش رو از این جهت هم اثبات کردن.
جمع و جور کنم: این نسخه چینیِ پرسشنامه پیشبینیناپذیری خانواده (Retro-FUS-C) حسابی قابل اعتماده و فرهنگ چینی رو هم داره پوشش میده. میتونه کمک کنه دانشجوهای روانشناسی و مددرسانها بفهمن کیها توی خطر مشکلات روانی در آینده هستن یا چه کارهایی باید برای پیشگیری و کمک به این افراد انجام بدن.
خلاصه، هم ابزار علمی شد هم به درد بخور! حالا اگر کسی بخواد پیشینه خانوادگی رو از لحاظ ثبات یا بیثباتی بررسی کنه و بفهمه آینده فرد ممکنه تحت تاثیر اون قرار بگیره یا نه، این ابزار حسابی به کارش میاد.
منبع: +
