اگه با خبرای آب و هوایی ۲۰۲۵ درگیر بودی، حتما حسابی حوصلهت سر رفته. یعنی چی؟ خب، امسال هم دوباره انتشار گازهای گلخانهای به رکورد جدیدی رسید (یعنی بیشتر از همیشه هوا رو داغ کردیم!). و داریم یا دومین یا سومین سال گرم تاریخ کره زمین رو تجربه میکنیم.
از اون طرف، فاجعههای آب و هوایی هم یکی پس از دیگری رخ دادن: مثلاً آتیشسوزیای وحشتناک تو کالیفرنیا و سیلهای بزرگی تو اندونزی و پاکستان که حسابی به مردم و زندگیهاشون آسیب زد و میلیاردها دلار خسارت زد.
اما… وسط همه این خبرای داغون، چند تا نکته امیدوارکننده هم بوده. بذار برات تعریف کنم.
۱. چین داره بهتر میشه!
چین هنوز دومین اقتصاد بزرگ دنیاست و متأسفانه بزرگترین تولیدکننده آلایندههای کربنی هم هست (یعنی گازهایی که دلیل اصلی گرمایش زمین هستن). ولی یه اتفاق جالب تو این کشور افتاده: چین تونسته نزدیک به یک سال و نیم، سطح انتشار کربنش رو تقریباً ثابت نگه داره! این کار رو قبلاً فقط وقتی اقتصادش تو بحران بود و داشت کوچیک میشد میکرد، مثل دوران کرونا؛ اما الان در حالی که انتظار میره اقتصادش امسال رشد حدود ۵ درصدی داشته باشه و نیاز به برق هم داره روز به روز بیشتر میشه، هنوز موفق شده آلودگی رو کنترل کنه.
دلیلش چیه؟ چین اینقدر روی انرژیهای نو (یعنی انرژیهایی مثل خورشیدی و بادی که هوای زمین رو آلوده نمیکنن) سرمایهگذاری کرده که الان اقتصادش میتونه بدون اینکه آلودگی بیشتری بسازه، پیشرفت کنه. به این میگن “decoupling”، یعنی رشد اقتصادی دیگه با افزایش آلودگی گره نخورده.
مثلاً فقط تو ۹ ماه اول امسال، ۲۴۰ گیگاوات نیروگاه خورشیدی و ۶۱ گیگاوات بادی اضافه کرده! برای مقایسه، آمریکا تا الان تقریباً همینقدر سایز کل نیروگاههای خورشیدی رو داره، اونم تو کل کشورش و در کل این سالها! حالا، شاید زوده بگیم آلودگی چین دیگه هیچ وقت زیاد نمیشه، اما خودشون قول دادن تا قبل از ۲۰۳۰ به سقف آلودگیشون برسن و بعدش کمش کنن.
البته چین هنوز هم داره کُند پیش میره و جهان رو به هدف دمای امن نمیرسونه (راستی هدف دمایی یعنی همون محدود کردن گرم شدن کره زمین به زیر ۲ درجه نسبت به قبل از انقلاب صنعتی)، ولی بزرگترین تولیدکننده تکنولوژیهای پاک شده و واقعاً هم جلوی رشد انفجاری آلودگی گرفته.
۲. شاهکار باطریها روی شبکهی برق!
باطریهای بزرگ برای ذخیره برق شبکه (یعنی برق اضافه رو ذخیره میکنن تا زمانی که واقعا بهش نیاز داریم آزادش کنن) سرعت پیشرفت عجیبی داره.
اگه سال ۲۰۱۵ رو یادت باشه، کل آمریکا باطریهایی که برای شبکه نصب کرده بود، کمتر از یکی دو گیگاوات بود. تازه همون موقع قرار گذاشتن تا ۲۰۳۵ بشه ۳۵ گیگاوات، که هدف خیلی بلندپروازانهای بود. ولی حالا امسال نه تنها این عدد رو ۱۰ سال زودتر رد کردن، بلکه ظرف چند ماه بعدش به ۴۰ گیگاوات حامل شدن! یعنی چی؟ یعنی باطریها دارن مثل قهرمانها روی شبکه برق ظاهر میشن و به برقرسانی کشور کمک میکنن.
از اون جذابتر، قیمت باطریها (چه واسه ماشین برقی، چه این باطریهای شبکه) رکورد جدیدی تو پایین بودن قیمت زدن. قیمت باطریهایی که واسه شبکه استفاده میشن نسبت به پارسال ۴۵ درصد افت کرده! این یعنی انرژی پاک هر روز به صرفهتر و در دسترستر میشه.
تو جاهایی مثل کالیفرنیا و تگزاس، این باطریها کمک کردن تا شبها که خورشید نیست و همه برق میخوان، دیگه لازم نباشه زیاد نیروگاههای گازی آلودهکننده رو روشن کنن. نتیجهاش؟ شبکه برقی تمیزتر و پایدارتر!
۳. هجوم سرمایهها به انرژی پاک به لطف هوش مصنوعی!
این روزا همه درباره AI یا همون “هوش مصنوعی” (یعنی برنامهها و سیستمهایی که میتونن کارهای فکری و یادگیری رو خودشون انجام بدن) حرف میزنن. اما این رشد انفجاری هوش مصنوعی، مصرف برق مخصوصاً تو دیتاسنترها (مرکزهای ابردادهای که همه پردازشها اونجا انجام میشه)، رو هم کلی برده بالا. مثلاً امسال دیتاسنترهای آمریکایی ۲۲ درصد بیشتر برق مصرف کردن و تا ۲۰۳۰م دوباره احتمالا این عدد ۲ برابر میشه!
ولی نکته مثبت: شرکتهای فناوری بزرگ مثل گوگل، مایکروسافت و متا (همون فیسبوک خودمون) دنبال راههایی هستن که دیتاسنترهاشون رو با انرژی پاک بچرخونن.
مثلاً متا امسال قرار داد خرید برق تا ۱۵۰ مگاوات انرژی از نیروگاه زمینگرمایی (Geothermal – یعنی برق گرفتن از گرمای زیر زمین) بست و گوگل رفت سراغ احیای یه نیروگاه هستهای (Nuclear Power) قدیمی تو آیووا. نیروگاههای زمینگرمایی و هستهای میتونن برق ثابت و قابل اتکا تولید کنن، بر خلاف انرژی بادی و خورشیدی که وابسته به هوا هستن.
بدیهیه که راه هنوز طولانیه، ولی وقتی شرکتهای بزرگ پول و انگیزه بیارن تو این حوزه، تکنولوژیها خیلی زود پیشرفت میکنن و دنیامون تمیزتر میشه.
۴. خبر خوب و بد!
شاید بزرگترین نشونه اینکه داریم کار درستی میکنیم این باشه: الان انتظار داریم تا سال ۲۱۰۰ کره زمین نسبت به دوران قبل از انقلاب صنعتی، حدود ۲.۶ درجه گرمتر بشه. این خیلی بیشتر از چیزیه که دوست داریم ولی، بدون اغراق، نسبت به ۱۰ سال پیش یه درجه وضعیت کمتر بحرانی داریم. اون موقع فکر میکردن به طور میانگین ۳.۶ درجه گرم میشیم!
اینجوری شد چون کشورها الزامات سختگیرانه گذاشتن واسه آلودگی، سوبسید و سرمایهگذاری رو انرژی پاک دادن و شرکتها هم حسابی تولید سلول خورشیدی، توربین بادی، باطری و ماشین برقی رو بردن بالا.
ولی مشکل اینه که این پیشرفتها چند ساله ثابت مونده و سرعت جدیای بهش ندادهایم… یعنی اگه رها کنیم، دیگه نزدیکتر به اون هدف اصلی (۲ درجه گرمایش) نمیشیم.
ولی همین که ۱ درجه خطر رو کم کردیم و الان تکنولوژیها و بستر فنی برای آینده بدون آلودگی شدید رو ساختیم، خودش امیدبخشه. شاید با بهتر شدن تکنولوژی و وخیمتر شدن شرایط آب و هوایی، دنیا دوباره دست به دست هم بده و سریعتر حرکت کنیم.
در کل، وضعیت آب و هوایی هنوز خیلی بحرانیه، ولی این امیدها نشون میده اگه بخوایم و با هم کار کنیم، میتونیم پیشرفت کنیم و زمین رو نجات بدیم!
منبع: +
