خب بچهها، بیاید یه داستان واقعی و الهامبخش درباره هوای تمیز و یه استارتاپ خفن تو دیترویت براتون تعریف کنم! اسم ماجرا JustAirـه (جاستایر)، که تمرکز اصلیش فراهم کردن راهحلهایی برای آلودگی هوای محلیه، مخصوصاً تو محلههایی که معمولاً کمتر به فکرشون هستن.
داستان از هفت سال پیش شروع میشه؛ دارن رایلی (Darren Riley) وقتی اومد دیترویت، اصلاً فکرش رو نمیکرد زندگیش با هوای این شهر اینجوری زیر و رو بشه. دارن که قبلاً هیچوقت آسمه نداشت، ناگهان بزرگسالی بهش سر زد و مبتلا به آسم شد! همین موضوع باعث شد یه واقعیت تلخ رو ببینه: آلودگی هوا واقعاً چه آسیبی به سلامتی مردم مخصوصاً تو محلههای کمبرخوردار میزنه.
دارن یه مهندس نرمافزاره (یعنی همون کسی که با کامپیوتر و کدنویسی و اینا سر و کار داره) و مدرکش رو هم از دانشگاه Carnegie Mellon گرفته. خودش میگه همیشه دوست داشته تکنولوژی رو بذاره وسط و باهاش مشکلات جدی جامعه رو حل کنه، و از نسل محلههایی با مشکلات سیستمی زیاد بوده. اما موقعیت شخصیش (یعنی همین مشکل آسم!) یه جرقه زد تا بیاد و JustAir رو راه بندازه.
ایده چیه؟ دارن همیشه تعجب میکرد که چرا این همه مشکل داریم و اما داده (Data یعنی اطلاعات دقیق و عددی درباره آلودگی و غیره) نداریم که بفهمیم اصلاً این آلودگی از کجا میاد و چطوری دقیقاً رو آدمها تاثیر میذاره. ایشون با خودش میگفت چرا زیرساخت و امکانات نداریم که این چیزا رو درست و حسابی بفهمیم و حل کنیم؟
اینجا بود که با شروع کرونا (همون کووید-۱۹) و مشخصتر شدن ارتباط بین بیماریها و کیفیت هوا، JustAir پا به میدون گذاشت. حتی تحقیقات نشون داده بود کسایی که تو محلههای خاص، مخصوصاً افراد سیاهپوست و آمریکای لاتین، زندگی میکنن خیلی بیشتر از هوای آلوده آسیب میبینن و ریسک آسم یا COPD (یعنی بیماری انسدادی مزمن ریه) براشون بالاتره.
هدف JustAir اینه که دادههای دقیق و بهشدت محلی (hyper-local، یعنی دادههایی که دقیقاً برای یه کوچیکه محلهست، نه کل شهر) رو عمومی کنه تا مردم، شهرداریها، مسئولین بهداشت یا هر کسی که دلش به حال محیط زیست محلهش میسوزه، بتونه تصمیم درستتری بگیره و دفاع کنه. دارن میگه: «جاستایر اومده تا راهی نشون بده که محلهها بتونن آلودگیشون رو بهتر مدیریت کنن تا مطمئن بشیم زندگی و نفس کشیدن تو جاهایی که کار میکنیم، بازی میکنیم یا درس میخونیم، واقعاً امنتر و سالمتر باشه.»
استارتاپ JustAir دقیقاً موقعی شروع شد که همه فهمیدیم مشکلات بهداشتی تا چه حد به محیط اطرافمون گره خورده. قشنگ دست به کار شدن و همکاری کردن با ادارات دولتی، مراکز بهداشت و البته مردم خود محلهها تا سنسورهای سنجش کیفیت هوا رو راه بندازن و هرگوشه دیترویت و حتی فراتر رو با این ابزار مجهز کنن.
یه بخش باحال داستان اینه که یه سازمان به اسم Michigan Economic Development Corporation یا همون MEDC (یعنی سازمان توسعه اقتصادی میشیگان – مجموعهای که هدفش حمایت از کارآفرینان و استارتاپهای تکنولوژیه) از همون اول پشت دارن و تیمش واستاد. از تأمین مالی اولیه (فاندینگ)، شبکه راهنمایی و آموزش مخصوص به اسم SmartZones (یعنی مناطق هوشمند که شهرها و مناطق خاصی رو پوشش میدن و تو اونها کارآفرینا دور هم جمع میشن و بههم کمک میکنن)، خلاصه هر چی از حمایت بخواین براشون فراهم شد تا بتونن ایدهشون رو به مرحله عمل برسونن.
دارن میگه: «موفقیت برای من فقط رشد شرکت نیست، بیشتر برام تاثیرشه. این که توی جلسات محلهای، مردم میگن “دادههای ما”، این یعنی ما واقعاً کارمون رو داریم درست انجام میدیم. یعنی جامعه الان دادههایی که حقشونه رو دارن تا بتونن آینده سالمتری بسازن.»
توی این مسیر، جاستایر تونسته همکاری بزرگی با اداره بهداشت Wayne County (یکی از مناطق دیترویت) داشته باشه و ۱۰۰ تا سنسور ثابت تو سطح این منطقه نصب کنه. این بزرگترین شبکه مانیتورینگ هوا تحت مالکیت دولت در کل کشوره! یه نکته خفن: دیترویت به خاطر کیفیت پایین هوا، جزو بدترین شهرها برای آسم محسوب میشه؛ انجمن ریه آمریکا و بنیاد آسم و آلرژی دیترویت رو سومین شهر خطرناک برای آسم اعلام کردن. ولی حالا با این پایشها و دادهها دارن درست به قلب مشکل میزنن. تازه، JustAir تونسته جزو نوآورترین شرکتها تو لیست Fast Company ۲۰۲۵ هم باشه!
یه دلیل دیگه که دارن دیترویت رو برای کار انتخاب کرد، همین حس قوی جامعهی کارآفرینیه. مثلاً تو Black Tech Saturdays (رویدادی برای جمع شدن آدمهای علاقهمند به تکنولوژی، بهویژه اقلیتهای سیاهپوست)، هر هفته بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر میرن و کلی ایده و انرژی رد و بدل میشه. به قول دارن، وقتی با آدمایی از جنس خودت و با دغدغهها و پسزمینه مشترک کار میکنی خیلی راحتتر سختیها رو رد میکنی.
از طرفی ابزارهایی مثل Business Accelerator Fund (یه جور صندوق کمکی برای استارتاپها که بخشی از هزینههای تحقیق و توسعه فنی رو بدون اینکه سهم شرکتتون رو کم کنه، میدن) واقعاً کمک کردن تا JustAir به سرعت زیرساخت فنیش رو بسازه.
اینم قشنگه: دارن میگه توی جاهایی مثل نیویورک و کالیفرنیا هم این مدل اکوسیستم کارآفرینی رو دیده، ولی بودن توی محیطی با تراکم بالای استارتاپها و آدما و سرمایهگذارها تو میشیگان هم واقعاً فرق داره. این خوشهها باعث میشن هی با کارآفرین و سرمایهگذار جدید همکلام بشی و کل سفر رشد شرکتت سرعت بگیره.
یه چیزی که دارن همیشه روش تاکید میکنه: “یادت باشه کارآفرینی سخته، بعضی وقتا خیلی دلسرد میشی، اما باید واقعاً برای مشکلت انگیزه عمیق داشته باشی. همین که فکر کنی یه آدابی همین نزدیکیها الان داره با نفس راحتتر زندگی میکنه چون تو این ابزار رو ساختی، کلی انگیزه میاره.”
از تجربهش تو یه سازمان به اسم Endeavor هم میگه (یه جایی که به کارآفرینها مشاوره میده). اونجا یاد گرفته که همه چیز بازار یا تکنولوژی نیست، بلکه مهمتر اینه که ببینی مشکل واقعی مشتری چیه و حلش کنی. بقیهش با تمرین و تلاش میاد.
در نهایت، دارن به کسایی که دلشون میخواد استارتاپ بزنن یه نصیحت ساده و کلیشهای اما مهم میکنه: «واقعاً باید عاشق مشکلی باشی که داری روش کار میکنی، و از همه مهمتر باید یه جامعه پشتیبان دور خودت جمع کنی! اونایی که موقع موفقیت پشتتن و موقع زمین خوردن دستتو میگیرن.» خودش میگه هیچوقت بدون اون حس تعلق و شبکه دوستا و همفکراش نمیتونست به اینجا برسه.
همه اینا باعث شده جاستایر نه فقط یه استارتاپ باحال تو دیترویت باشه، بلکه یه الگو برای این باشه که چطور میشه با تکنولوژی و آدمهای درست، واقعاً قدم موثری برای زندگی سالمتر، مخصوصاً تو محلههایی که کمتر دیده میشن، برداشت.
پ.ن: این مطلب یه خلاصه خودمونی و جمعبندی از صحبتها و مصاحبههای اصلیِ تیم جاستایر و دارن رایلی بود که تو برنامه Business Lab از MIT Tech Review صحبت کرده بودن. اگر دنبال الهام یا حتی ایده برای کسبوکار آیندهتون هستین، این مدل داستانها رو از دست ندین!
منبع: +
