راستش رو بخواین، اون همه ماسکی که تو دوران کرونا مثل نقل و نبات استفاده میکردیم، حالا خودشون شدن یه دردسر جدید! مساله خیلی جدیه: این ماسکها چند سالیه دارن روی هم تلنبار میشن، چه تو خیابون و چه تو آبها، و یه تهدید بزرگ برای زمین و دریا درست کردن.
یه تحقیق جدید از دانشگاه کاونتری نشون داده که حتی ماسکهایی که هنوز استفاده نشدن هم میتونن آلاینده وارد آب کنن! یعنی قبل از اینکه اصلاً به صورت کسی بخورن، حاضرن کلی مشکل به بار بیارن. تو این آزمایش، دانشمندا ماسکهای نو رو گذاشتن توی لیوانای آب خیلی خالص (یعنی آبی که هیچ ماده دیگهای توش نیست) و ۲۴ ساعت در دمای اتاق رهاش کردن. بعدش شروع کردن بررسی اینکه چی از ماسکها وارد آب شده و واقعا نتیجه جالب نبود: کلی ریزپلاستیک و مواد شیمیایی مضر وارد آب شده بود، اونم فقط با یه تماس ساده!
طبق این تحقیق، مشخص شد که این آلودگیها همون موقع ساخت ماسک توشون جا افتاده. یعنی حتی اگه کسی نزنه و فقط گوشهخونه بمونه، باز میتونه به آب و خاک آسیب بزنه. مخصوصاً ماسکهای فیلتردار (Filtering facepieces که ماسکهایی هستن با چند لایه و فیلتر قوی) چهار برابر بیشتر از ماسکهای جراحی معمولی، ریزپلاستیک آزاد میکنن. اکثر این ذرهها اندازهشون کمتر از ۱۰۰ میکرومتره، که مثلاً نصف ضخامت یک تار موی آدم هم نیست!
مواد اصلیش هم همون پلاستیکهایی هست که تو ماسکها زیاد مصرف میشه: پلیپروپیلن (polypropylene یعنی پلاستیکی که سبک و مقاومه و تو خیلی چیزها مثل ظروف یکبار مصرف استفاده میشه)، پلیاتیلن، پلیاستر، نایلون و پیویسی (PVC که تو لوله و سیم برق هم استفاده داره). متاسفانه این مواد اصلاً راحت تجزیه نمیشن و ممکنه سالها تو طبیعت باقی بمونن—در واقع خودشون یه جور “:بمب زماندار” هستن.
حالا فکر کنین این ریزپلاستیکا و مواد شیمیایی تو دریا و رودخونهها برن، ماهیها و آبزیها بخورن، بعد از طریق زنجیره غذایی به خودمون برسه! هم برای طبیعت خطرناکن، هم برای سلامت ما آدما. راستی یه ماده شیمیایی دیگه هم که پیدا کردن، بیسفنول بی (Bisphenol B) بود. این ماده میتونه هورمونها رو بهم بریزه و به آبزیها ضرر بزنه. یعنی نه فقط پلاستیک، حتی مواد تقویتی و افزودنی تو ماسک میتونن مشکلساز بشن.
جالب اینجاست که هنوز هیچ کس دقیق نمیدونه ترکیب اثر این ریزپلاستیکا و مواد شیمیایی در درازمدت چقدر بده. ولی محققا میگن با اینکه این ذرهها خیلی ریزن، وقتی میلیاردی تو طبیعت پخش میشن و اصلاً از بین نمیرن، نتیجهش میتونه یه تهدید واقعی باشه.
یادتونه موقع کرونا ماهی ۱۲۹ میلیارد ماسک تو کل دنیا استفاده میشد؟ خیلیاشون هم به جای اینکه درست دور ریخته بشن، سر از طبیعت درآوردن. حالا هم کلی از این ماسکها بدون مدیریت درست دارن تو محیط میپوسن (یعنی نمیپوسن!) و مشکل بحران پلاستیک رو بدتر میکنن.
پیشنهاد دانشمندا و کارشناسا اینه که دیگه به سمت ماسکهای قابل بازیافت و مواد تجزیهپذیر بریم (biodegradable یعنی موادی که تو طبیعت خودبهخود و سریعتر تجزیه میشن)، یا ماسکهایی که میشه چندبار شست و استفاده کرد. و البته خیلی مهمه که مردمم خودشون بفهمن قضیه چقدر جدیه و چطور باید ماسک یه بار مصرف رو دور بندازن که منابع آبی یا طبیعت آلوده نشه.
دکتر بوگاش، یکی از دانشمندا، گفته: «ماسکا جونمون رو تو دوران کرونا نجات دادن، اما حالا وظیفه داریم درباره اثرات محیطزیستیشون هم فکر کنیم و سیستم بهتری برای دفعشون پیدا کنیم تا این داستان بلندمدت تبدیل به یه فاجعه نشه.»
این تحقیق توی مجله Environmental Pollution منتشر شده و یه هشدار واقعی برای ماست که اگه امروز درست با مشکل ماسکهای دورریز کنار نیایم، فردا ممکنه با یه بحران بزرگتر روبهرو بشیم.
منبع: +
