امروز میخوام یه داستان عجیب و جالب بگم که واقعاً کمتر کسی فکرش رو میکنه: ساختن سدهای بزرگ تو دنیا انقدر آب ذخیره کردن که حتی محور چرخش زمین رو هم کمی جابجا کردن! آره، واقعاً جدیه! یه سری محقق اومدن بررسی کردن از سال ۱۸۳۵ تا حالا، سدهایی که ساختیم (همون آببندهای بزرگ که آب رو نگه میدارن واسه تولید برق یا کشاورزی و اینا) انقدر تو مخزنهاشون آب جمع کردن که باعث شدن قطبهای زمین، یعنی همون بالا و پایین سیاره، یه کم از جای اصلیشون منحرف بشن.
حالا چرا این اتفاق افتاده؟ بذار ساده بگم: زمین هم مثل یه فرفرهس که داره دور خودش میچرخه. هرچی وزن تو یه نقطه زیاد شه یا جابجا شه، زمین هم یه کم تغییردر میده که بتونه تعادلش رو حفظ کنه. سدها که ساخته شدن، آب رو که جمع کردن، این حجم وحشتناک آب (نگو که حجم مخزن بعضی سدها صدها میلیارد تُنه!) باعث شدن وزن زمین تو بعضی جاها زیاد بشه و نتیجش این شده که قطبها، یه کم «قل بخورن».
قطب دقیقا چیه؟ مرکز محوریه که زمین دور خودش میچرخه، بالا و پایین. اگه یخچال ذوب بشه یا سدها ساخته شن و آب جابجا بشه، وزن روی سطح زمین پخش و پلا میشه و این محور هم آروم آروم جای خودش رو عوض میکنه. این جابجایی رو تو دانش زمین بهش میگن “Wandering of the poles” یعنی سرگردونی قطبها، که یه پدیده پیچیده فیزیکیه.
تحقیقات نشون میده که ساختن این سدها و نگه داشتن آب پشتشون، مخصوصا تو قرنهای اخیر (خیلی جدی از سال ۱۸۳۵ به بعد)، واقعاً اثر رو حرکت محور زمین گذاشته. خیلی جالبه بدونین، این تاثیر حتی از اون تاثیری که یخهای قطب با ذوب شدنشون روی چرخش زمین میذارن هم کم نداره!
حالا اینکه چه اتفاقی میافته اگه محور زمین چند سانتیمتر اینور اونور بره؟ راستش برای آدم معمولی چیز خیلی حساسی نیست و زندگی روزمره فرق خاصی نمیکنه. اما برای دانشمندها، مخصوصاً اونایی که کارشون با ماهواره و پیشبینی هوا و مطالعه وضعیت آبوهواست، این موضوع میتونه مهم باشه. چون این تغییرات تو وزن و توزیع جرم زمین، میتونه موقعیت جغرافیایی دقیق رو تغییر بده و رو دقت GPS و اینجور چیزها اثر بذاره.
خلاصه، دفعه بعد که یکی گفت سدها فقط واسه ذخیره آبن، بگو نه بابا! این سدهای غولپیکر دارن حتی روی خودِ زمین و محور چرخشش هم اثر میذارن! خودشون یهجورایی وزنههای بزرگ زمین شدن که تراز دنیا رو به چالش کشیدن.
منبع: +
