بیا یه چیز جالب برات بگم: دانشمندها تازه فهمیدن به احتمال زیاد، همیشه بین ۶ تا ۷ تا تیکه کوچولو از ماه بهطور موقتی دور زمین میچرخن! به اینا میگن «مینیموون» یا همون ماه کوچیک خودمون.
حالا این مینیموونها از کجا میاد؟ اصل داستان موقعی شروع میشه که یه شهابسنگ یا جسم فضایی میخوره به ماه. موقع این برخوردها، کلی تیکه و پاره از سطح ماه کنده میشه و بعضیاشون با سرعت زیادی از گرانش ماه درمیرن و میفتن توی فضا. اکثراً این تکهها کوچیکان، یه چیزی بین ۱ تا ۲ متر (یعنی به اندازه یه ماشین سواری یا شاسیبلند!) و اکثر اینا یه راست میرن تو مدار خورشید.
اما بعضی وقتها، این تیکهها اونقدر خوش شانسان که جذب گرانش زمین میشن و واسه یه مدت کوتاه دور زمین میگردن. بعدم دوباره کَنده میشن و میرن دور خورشید بچرخن. این ماجرا رو مثل یه رقص چهار نفره تصور کن؛ هرکدوم دارن یکیو میگیرن یا ول میکنن! رابرت جدیک (Robert Jedicke) اینو خیلی باحال توصیف کرده بود: «انگار مهمونی رقصه، هر کی یه مدت با یکی میچرخه و بعدم میره سرهاغ بقیه!»
خلاصه، تعریفی که فعلاً واسه مینیموون گذاشتن اینه: هر چیزی که برای مدتی کوتاه دور زمین بچرخه، دستکم یک بار زمین رو دور بزنه و یه جایی از مدارش از چهار برابر فاصله زمین-ماه نزدیکتر بیاد، بهش میشه گفت مینیماه، حتی اگه سازمان نجوم بینالمللی هم براش تعریف رسمی نداشته باشه.
جالبه بدونی دانشمندها یه زمانی فکر میکردن بیشتر مینیماهها از کمربند سیارکها (یعنی جایی بین مدار مریخ و مشتری که کلی تیکهسنگ فضایی جمع شده) میان. اما حالا نشون داده شده بعضیهاش مستقیماً از ماه خودمون جدا شدن! مثلاً تو سال ۲۰۱۶ تلسکوپ PAN-STARRS1 تو هاوایی یه شی پیدا کرد به اسم «Kamo’oalewa» که اندازهش بین ۴۰ تا ۱۰۰ متر بود و معلوم شد یه تیکه از ماهه که احتمالاً بین ۱ تا ۱۰ میلیون سال پیش از جایی که الان چاله Giordano Bruno هست جدا شده. یه مورد جدیدتر هم پیدا کردن به اسم 2024 PT5 که بیشتر شباهت به سنگ ماهی داره تا سیارک.
جدیک و همکاراش خواستن حساب کنن الان احتمالاً چندتا مینیماه ماهی دور زمین داریم. یه عالمه شبیهسازی انجام دادن (شبیهسازی یعنی مدلسازی با کامپیوتر تا بفهمن تکهها چطور تو فضا حرکت میکنن) و فهمیدن حدود یک پنجم ذراتی که از ماه میپره میتونن لااقل یه مدت مینیماه زمین بشن. طبق محاسبات، هر موقع حدود ۶ تا ۷ ماهک کوچیک ماه داریم که دور زمین میگردن، هرکدوم معمولاً حدود ۹ ماه تو مدار زمین میمونن و بعدش جاشون رو به یه شیء جدید میدن!
حالا چرا این مینیماهها رو به راحتی نمیبینیم؟ چون خب خیلی کوچیک و تند هستن! بیشترشون اندازه یه ماشین ان و سرعت حرکتشون تو آسمون زیاده. وقتی از نزدیک رد میشن میتونن تو عکسهای تلسکوپی فقط ردی مثل خط بندازن، نه یه نقطه واضح. این موضوع کار شناساییشون رو واسه نرمافزارهای کامپیوتری سخت میکنه (الگوریتم کامپیوتری یعنی برنامهای که خودش میگرده دنبال الگوها یا چیزای خاص تو عکسها).
مثلاً یکیشون با اسم 2020 CD3 تنها دو شب از حدود هزار شبی که میشد ببیننش، توسط پروژه Catalina Sky Survey شکار شد. حالا دانشمندها خوشحالن که حداقل یکی رو گرفتن و با شناخت بیشترش میتونن بهتر دنبال بعدیا بگردن. یه کشف خوب اینه که اگه بدونی چی دنبال چی میگردی و کی، احتمال گرفتنش بیشتره!
نکته جالب دیگهش اینه که چون این مینیماهها نزدیکتر به زمینن، میشه احتمالش رو داد یه روزی شرکتها یا دانشمندها ازشون برای تحقیقات یا حتی استخراج مواد معدنی استفاده کنن (واسه همین میگن ممکنه کاربرد تجاری هم داشته باشن!). به جای این که کلی سوخت خرج کنند و برن کمربند سیارکها یا ماه، اینا رو موقعی که مهمان زمین شدن بقاپن!
این کشفیات کمک بزرگی به درک بهتر شکلگیری منظومه شمسی و حتی برخوردهای آسمونی به زمین میکنه. وقتی بفهمیم این تکهسنگها چطور از ماه جدا میشن و چه مقدار آسیب میتونن بزنن، میتونیم آینده رو هم بهتر پیشبینی کنیم.
البته همه این محاسبات قطعیت نداره. حتی خود جدیک میگه این عدد ۶-۷ تا مینیماه یه جورایی «غولآسا غیرقطعی» هست! چون تعداد، سرعت، و سایز دقیق تکهپارهها و حتی اندازه گودال هنگام برخورد کاملاً معلوم نیست. خود جدیک گفته اگه واقعاً انقدر زیاد بودن، باید بیشتر دستمون رو میشد! پس هرچی تلسکوپها قویتر و الگوریتمها هوشمندتر بشن، قطعاً تعداد بیشتری از این مهمونهای کوچولو رو پیدا میکنیم و عدد دقیقتر میشه.
پس اگه دفعه بعدی یه چیزی تو آسمون دیدی که عجیب و غریب بود، شاید یکی از همین مینیماههای مرموز ماهی بوده باشه که داشته رقص خودش رو دور زمین میکرده!
منبع: +
