خب، خودتون رو آماده کنید چون یکی از جالبترین ایدههایی که تاحالا درباره واکسن شنیدین رو میخوام براتون تعریف کنم! فکر کنید صبح مثل هر روز نخ دندون میکشین، ولی این بار نه فقط واسه محافظت از دندونها و لثهها، بلکه واسه این که بدنتون رو در مقابل آنفلوآنزا مقاوم کنید. عجیب به نظر میاد، نه؟ ولی واقعاً محققها همچین چیزی رو طراحی کردن!
ماجرا اینجوریه که یه گروه تحقیقاتی اومدن و یه روش جدید برای رساندن واکسن درست کردن، اونم با کمک نخ دندون مخصوص. دیگه لازم نیست سوزن بخورین یا کارای سخت پزشکی انجام بدین؛ فقط کافیه نخ دندون رو با مواد واکسن بکشین لای دندونها و لثه!
این تیم پژوهشی اومد رو ۵۰ تا موش از این نخ دندونیها آزمایش کرد. هر دو هفته یه بار، توی دوره ۲۸ روزه، به موشها نخ دندونی میکشیدن که روش واکسن (یعنی پروتئینها و ویروسهای غیر فعالشده) مالیده شده بود. یادتون باشه ویروس غیر فعال هم یعنی ویروسی که کشته شدنش کاری با بدن نمیکنه اما هنوز میتونه سیستم ایمنی رو آموزش بده.
راحت نبود این کار! یه نفر آرواره موش رو با یه حلقه مخصوص پایین میاورد و نفر بعدی با نخ دندونی واکسندار، حسابی روی لثهها کار میکرد. بعد از چهار هفته و انجام سه بار این کار، موشها رو با یه دوز خیلی قوی آنفلوآنزا مواجه کردن (یعنی یه جورایی یه تست آخر مرگ و زندگی براشون گذاشتن!).
نتیجه چی شد؟ همه موشهایی که با نخ دندون واکسندار واکسینه شده بودن، زنده موندن. ولی بقیشون که واکسن نگرفته بودن، متأسفانه دوام نیاوردن.
جالبترین بخشش اینجاست: بدن موشهای نخدندونی یه واکنش ایمنی خیلی قوی نشون داد! آنتیبادیهای ضد آنفلوآنزا (یعنی همون مواد دفاعی مخصوص بدن) توی بزاق، مدفوع، و حتی مغز استخوان پیدا شد. این بخش مغز استخوان خیلی مهمه، چون نشونه ایمنی بلندمدت هست — آنتیبادیها اگه توی مغز استخوان بمونن سالها حفاظت ایجاد میکنن.
یه نکته دیگه هم این بود که توی شُش و طحال موشهای واکسینهشده، تعداد سلولهای T بالا رفت. سلول T اون دسته از سلولهای سیستم ایمنی هستن که با ویروسهای واردشده به بدن میجنگن و جلوی مریضی رو میگیرن.
برخلاف بعضی واکسنهای قدیمی که فقط توی محل ورودی (مثل دهان) یه دفاع کوچیک درست میکردن، این مدل نخ دندونی تونست یه دفاع سراسری توی کل بدن فعال کنه.
نشستن و مستقیم رفتن سراغ آدمها هم نشده! اومدن یه آزمایش کوچیک رو ۲۷ نفر داوطلب سالم انجام دادن. هر نفر بهشون نخ دندون یا ابزار کوچیک با رنگ خوراکی دادن که لای دندونها بکشن تا ببینن چقدر رنگ به لثهها میرسه. به طور متوسط، حدود ۶۰ درصد مواقع مواد (در اینجا رنگ) به لثه میرسه. این یعنی راه برای انتقال واکسن بازه، فقط باید دقیقترش کنن که همیشه این کار درست انجام بشه.
یه دلیل که این روش جواب میده اینه که لثههای بین دندونها خیلی نفوذپذیر هستن — یعنی هر چیزی راحتتر ازشون میگذره تا از پوست یا بافتهای دیگه. تازه، دهان یکی از اولین جاهاییه که ویروسها وارد بدن میشن؛ پس چه بهتر که دفاع همون جا شکل بگیره!
البته بدن معمولاً اجازه نمیده هر ماده خارجی بیاد داخل، مخصوصاً توی بینی و دهان؛ به همین دلیل ساخت واکسنهایی که از راه دهانی یا بینی بدن رو ایمن کنن قبلاً خیلی سخت بوده. اما ظاهراً نخ دندون میتونه این محافظتها رو دور بزنه.
یه نکته فوقالعاده باحال دیگه: این مدل واکسن نیاز به زنجیره سرد (یعنی فریز و یخچال برای حمل و نقل) نداره! پس پخش کردنش آسونتره، و حتی میشه تو مواقع شیوع بیماری یا مثلا پاندمیها (همون همهگیریها مثل کرونا)، واکسن نخ دندونی رو پستی فرستاد دم خونه مردم تا همه راحت ایمن بشن.
اگه کسی از سوزن میترسه هم خیالش راحت! این روش نه سوزن داره، نه درد و شلوغبازی کلینیکی. حتی تو آینده شاید روزی برسه که نخ دندون کشیدن معمولیمون یه عادت ۲ کاره باشه: هم دندون سالم، هم بدن ایمن در مقابل بیماری!
البته این روش فعلاً تو مراحل اولیست و باید بیشتر روش کار کنن تا برای مردم عادی آماده بشه. ولی به نظر میاد قدم بزرگیه برای اینکه واکسیناسیون کمدغدغه و آسون بشه و شاید زمانی واقعاً شاهد این باشیم که یه نخ دندون ساده توی خونه، سپر ما در مقابل بیماریهای واگیردار باشه.
راستی، این مطالعه رو تو مجله Nature Biomedical Engineering منتشر کردن — یه ژورنال معروف علمی که تو زمینه مهندسی زیستپزشکی فعالیت داره (یعنی ترکیب علم پزشکی و مهندسی برای پیدا کردن راهحلهای نوآورانه!)
خلاصه، دفعه بعد که نخ دندون کشیدین، به این فکر کنین که شاید یه روز با همین کار کوچیک، زندگیتون کلی تغییر کنه و اصلاً مریض هم نشین! حالا کی فکرشو میکرد؟
منبع: +
