خب بذار یه خبر عجیب و باحال بهت بگم! دانشمندها اومدن یه روش جدید اختراع کردن که شاید روزی دیگه برای واکسیناسیون لازم نباشه سوزن ببینیم و استرس بگیریم. قضیه از این قراره که این بار به جای دیگه واکسن رو با سوزن بزنیم، موسها (همون موشهای آزمایشگاهی) رو با نخ دندونی که واکسن روش مالیده بودن، واکسینه کردن! دقیقاً همینقدر عجیب؛ میدونی که نخ دندون همون رشتههایی هست که بین دندونارو تمیز میکنن.
این حرکت تو یه مقاله علمی که توی Nature Biomedical Engineering چاپ شده، معرفی شده. محققای این پروژه اومدن ویروس غیر فعال شدهی آنفولانزا رو (یعنی همون ویروسی که دیگه نمیتونه کسی رو مریض کنه و معمولاً توی واکسنهای دیگه هم استفاده میشه مثل هپاتیت آ یا فلج اطفال) به نخ دندون مالیدن و بعد به سبک خودشون دندونای ۵۰ تا موش رو باهاش تمیز کردن. چطور نخ کشیدن؟ خب خودشون گفتن که برای نخ کشیدن دندون یه موش، واقعاً دوتا آدم لازمه؛ خلاصه که کار راحتی نبود!
ماجرا چطور پیش رفت؟ اومدن سه بار، با فاصله هر دو هفته، دندون موشها رو با این نخ کشیدن (که حسابی دوز واکسن بهشون برسه). بعد از آخرین بار، یک ماه صبر کردن و بعدش موشها رو با ویروس واقعی آنفولانزا روبرو کردن. نتیجه؟ همه موشهایی که واکسن خورده بودن، زنده موندن ولی گروهی که هیچ واکسنی نگرفته بودن همشون مُردن. خلاصه واکسن از راه نخ دندون جواب داده!
خب حالا چرا این ایده رو امتحان کردن؟ ببین بیشتر واکسنها رو با سوزن میزنن و خیلی از مردم ازش میترسن یا به خاطر دردش واکسن نمیزنن (Phobia یعنی ترس شدید و غیر منطقی؛ اینجا یعنی خیلیها واقعاً از سوزن حسابی وحشت دارن). از طرف دیگه، زدن واکسن با سوزن هم تخصص میخواد و هم مشکلات نگهداری و پخش داره. اینا باعث شدن دنبال روشهایی باشن که راحتتر و بدون سوزن باشه، مثلاً مثل اسپری بینی یا قطره دهانی (این روشها رو راحتتر میشه انجام داد و لازم نیست حتماً پزشک باشی).
دانشمندها دیدن که دهان جاهایی داره که خیلی میتونن داروها رو جذب کنن — مخصوصاً بافتی به اسم junctional epithelium یا مخففش JE؛ این لایه دقیقاً بین دندون و لثهها قرار داره، یعنی همونجایی که دندون به خط لثه میرسه. جالبه که این نقطه برای بدن مثل یه نگهبان عمل میکنه: هم راه نفوذ برای مواد مختلف هست، هم سیستم ایمنی رو فعال میکنه. خلاصه ایدهشون این بود که به جای اینکه با سوزن واکسن بدن، شاید بتونن با نخ دندون واکسن رو برسونن به همین بافت و سیستم ایمنی رو از همونجا فعال کنن!
خود محقق اصلی، روهان اینگگِرل که مهندسه شیمی دانشگاه تگزاس هست، گفته این روش باعث فعال شدن هم ایمنی عمومی (systemic immunity، یعنی ایمنی که کل بدن رو پوشش میده) و هم ایمنی مخاطی (mucosal immunity) میشه. یعنی سیستم دفاعی نه فقط تو کل بدن فعال میشه، بلکه توی بزاق و مدفوع هم آنتیبادیها دیده شدن! حالا آنتیبادی چیه؟ آنتیبادیها اون پروتئینهای باحالی هستن که بدن میسازه تا با ویروس و باکتری بجنگه.
ایمنی مخاطی چرا مهمه؟ چون بیشتر میکروبها از راه مخاط وارد بدن میشن، مثل دهن، بینی، یا حتی رودهها. پس فعال شدن این بخش، یه مزیت حسابی به واکسن نخ دندونی میده؛ برعکس واکسنهای تزریقی معمولی که ایمنی مخاطی رو فعلاً خیلی خوب فعال نمیکنن.
البته هنوز راه زیادی مونده. خودشون گفتن که میخوان تو آینده روش نخ دندونی رو با تزریق سنتی دقیقاً مقایسه کنن تا ببینن واقعا کدوم بهتره. بعدش باید برن سراغ آزمایش روی حیوانات بزرگتر و در نهایت آدمیزاد!
یه نکته جالب دیگه اینه که اومدن یه آزمایش کوچیک روی آدم هم انجام دادن (البته بدون واکسن واقعی). نخ دندون رو با یه رنگ خوراکی و یه مارکر درخشان زدن و یه سری داوطلب سالم دندونهاشونو با اون نخ کشیدن. بعد با عکس گرفتن نشون دادن که واقعاً رنگ به محل بین دندون و لثه منتقل میشه (فقط البته حدود ۴۱ درصد رنگ هنوز رو نخ مونده بود).
خبر خوب دیگه اینکه چون برای این روش نیاز به سوزن و تخصص خاص نداری، میشه تو مناطق دورافتاده یا جاهایی که آموزش پزشکی کم هست هم راحت واکسیناسیون انجام داد. حتی خودشون گفتن شاید یه روز بشه همچین واکسنی رو از طریق پست برای مردم فرستاد! فقط فکر کن شب میای خونه، نخ دندون واکسندارت رو میاری و همینطور که جلوی آیینه وایسادی، یه دوز واکسن میزنی.
در کل هنوز جای کار داره و فعلاً فقط توی موش جواب داده، ولی اگه همینجوری پیش بره، شاید یه روز دیگه برای واکسن زدن لازم نباشه سوزن ببینی و استرس بگیری!
راستی یادت باشه این مقاله فقط برای اطلاعات عمومیه و نباید جایگزین مشورت با دکترت بشه.
منبع: +
