بذارین خیلی راحت و خودمونی بگم، تو آمریکا هر سال حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد مواد غذایی که تولید میشه، میره تو سطل زباله! یعنی میلیاردها کیلو غذا که میتونست صد تا کار دیگه براش انجام بدیم، همینطوری توی محل دفن زباله میپوسه و گازهای گلخانهای مثل متان و دیاکسید کربن تولید میکنه. این یعنی هم پول هدر رفته، هم به زمین و جَو آسیب زده شده.
حالا از طرف دیگه، ماجرای پلاستیکها رو داریم که فقط دارن جمع میشن و همه جا رو گرفتهان. داستان میکروپلاستیکها — یعنی اون تیکهریزهای پلاستیکی که حتی وارد بدنمون هم شدن و دیگه هیچ جایی ازشون در امان نیستیم — خیلی ترسناک شده.
ولی خب اخیراً یه تیم دانشجویی تو دانشگاه بینگهامتون آمریکا به رهبری یه دانشجوی دکتری به اسم تیانژنگ لیو، یه کار باحال کردن: اومدن باکتریها رو وادار کردن که آشغال غذا رو به پلاستیکی تبدیل کنن که خودش تجزیه میشه!
یه توضیح کوچیک: این باکتریها اسمشون “کوپریاویدوس نِکاتور” هست، که جزو باکتریهای خاصی هستن که میتونن توی بدنشون «پلیهیدروکسیآلکانوات» یا همون PHA بسازن. این PHA در واقع یه نوع بیوپلاستیکه — یعنی پلاستیکی که از منابع طبیعی درست میشه و خودش تو طبیعت تجزیه میشه، نه مثل پلاستیکهای معمولی که هزار سال میمونن.
حالا ماجرا چطوری بود؟ این تیم اومدن و آشغال غذای دانشگاه رو که توی سلف جمعآوری میشه، اول تخمیر کردن — یعنی گذاشتن یه سری باکتریهای دیگه بیان و مواد توش رو به اسیدلاکتیک تبدیل کنن. یه توضیح: اسیدلاکتیک همون مادهایه که تو ماست یا دوغ هم هست و تو بدن هم موقع عضله درد تولید میشه. این اسیدلاکتیک رو به همراه آمونیوم سولفات (یه نوع نمک ازت، که به عنوان منبع نیتروژن برای باکتری استفاده میشه) دادن به همون باکتری پلاستیکساز.
حالا باکتریها خیلی باحال و سرحال شروع کردن به خوردن این مواد و در واقع ۹۰٪ از اون پلاستیک تولیدی PHA رو توی خودشون ذخیره کردن! بعدشم محققها تونستن این پلاستیک رو از باکتریها استخراج کنن و حالا میشه باهاش بستهبندیهای تجزیهپذیر یا هرچی که جای پلاستیک معمولی بوده درست کرد.
جالبیش اینه که حتی غذای مصرفی خیلی هم مهم نیست چی باشه! گفتن تا وقتی که نسبت ترکیب مواد تو آشغالهای غذایی ثابت بمونه، باکتریها کار خودشون رو خوب انجام میدن. یعنی شما هم تهرنگ خورشت قورمهسبزی بریزی، هم یه کم پیتزا، بازم جواب میده! البته باید دما و pH (یعنی اسیدی یا قلیایی بودن محیط) رو کنترل کنن تا همه چی به خوبی تخمیر و تبدیل بشه.
یه نکته خفن اینکه بعد از تخمیر و برداشت پلاستیک، اون باقیماندهی خمیریشکل رو دارن تست میکنن که شاید به عنوان کود طبیعی کشاورزی هم بشه ازش استفاده کرد. یعنی یه تیر و دو نشون: پلاستیک دوستدار محیطزیست تولید میشه و از طرف دیگه باقیموندهها هم بجای کود شیمیایی استفاده میشن. کودهای طبیعی یعنی همون موادی که به دور از مواد شیمیایی به زمین داده میشن و برای محیط سالمترن.
استادی به اسم شاجین که کارِ تیم رو ساپورت میکرد میگه: “ما میخوایم ارزش غذای هدررفته رو بالا ببریم و هزینه تولید این پلیمر سبز رو هم کمتر کنیم.” یعنی علاوه بر محیط زیست، جیبمون رو هم در نظر گرفتن! این حمایت مالی رو هم ایالت نیویورک داده بود تا دنبال راهحلهای پایدار برای غذا باشن.
توی دانشگاه بینگهامتون هم مقررات جالبی دارن: اینکه اجازه ندارن آشغال غذا رو به محل دفن زباله بفرستن. برای همین آشغال سلف رو میدهد به دامدارها. اما ایده این بود که اینها رو مستقیم به پلاستیک قابل تجزیه تبدیل کنن. مثلا شرکت سدوکسو که کارش خدمات غذاییه و سلف دانشگاه، آشغالهای غذایی رو برای تحقیق جمعآوری کردن.
یکی از سختیها، طبق گفته های لیو این بود که فرایند پرورش باکتری تولیدکننده پلاستیک اولش براش عجیب و غریب بود، چون قبلاً فقط با تحقیقات سلول بنیادی سروکار داشت. میگه هر مرحلهاش یه جور غافلگیری داشت، ولی پرورش باکتری برای بیوپلاستیک واقعا چالش داشت.
یه داستان دیگه هم اینه که تیم تونستن نشون بدن این روندشون حتی تو مقیاس بزرگ هم عملی و مقاومه. یعنی آشغالهای غذای مخلوط تا یه هفته تو شرایط خاص بمونن، فرقی به حالش نمیشه و همچنان باکتریها کارشون رو انجام میدن. این برای تولید صنعتی خیلی موضوع مهمیه.
الانم هدف بعدی اینه که این فرآیند رو تو مقیاس بزرگتر و با همکاری شرکتها و حمایت مالی جدیتر تست کنن. انتشار مقالهشون تو ژورنالی مثل Bioresource Technology — که از نشریههای معتبر حوزه فناوری منابع زیستی هست — نشون میده دنیا هم به این نتیجه رسیدن اهمیت داده.
در کل اگه همهجا همچین ابتکاری رو بندازن وسط، با یه راهحل خفن روبروییم که هم مشکل آشغال غذا رو حل میکنه، هم میتونه جای پلاستیکهای مزاحم امروزی رو بگیره و هم کشاورزی رو طبیعیتر میکنه. دمشون گرم به خاطر این حرکت دوستداشتنی و امیدوارکننده!
منبع: +
