خب رفیق، بیا با هم یه داستان عجیب و باحال رو مرور کنیم؛ موضوعش یه شرکت بیوتکنولوژی به اسم Colossal Biosciences توی تگزاسه که ادعا کرده میخواد پرندههای موآ رو که قدشون تا ۳.۶ متر میرسید (تقریباً دوازده فوت! یعنی خیلی بلندتر از خیلی از آدما!) دوباره به دنیا برگردونه. این پرندهها توی نیوزیلند میزیستن و حدود ۶۰۰ سال پیش توسط مردمان مائوری شکار شدن و منقرض شدن. پرندههایی بودن بیپرواز و بین پرندههای تاریخ یکی از بزرگترینها محسوب میشن.
حالا شرکت Colossal قبلاً هم درباره برگردوندن گرگهای غولآسا یا همون dire wolfها یه ادعای عجیب کرده بود، ولی معلوم شد اون پروژه بیشتر یه کار تبلیغاتی بوده و هیچوقت دلیل علمی درست و حسابی براش وجود نداشته! گرگهای مورد ادعای این شرکت در واقع گرگ خاکستریهای دستکاری شده ژنتیکی بودن (یعنی Gray Wolfها با دستکاری توی ۲۰ تا ژن)، نه گرگهای واقعی منقرضشده. اونا فقط یه سری ویژگی فیزیکی شبیه dire wolfها، مثلاً اندازه بزرگتر یا رنگ خاص، پیدا کرده بودن ولی عملاً هنوز گرگ خاکستری بودن.
پس خلاصه، اگه دیدی جایی گفتن «فلان حیوان رو زنده کردیم»، همیشه فاصله شون رو از واقعیت بسنج! چون دانشمندا گفتن با تغییر ژنتیکی یه حیوان زنده، واقعاً نمیتونی همون گونه منقرضشده رو برگردونی و فقط یه ترکیب جدید ازش میسازی.
همکاری فیلمساز معروف و مائوریها
جالبیت کار اینه که Colossal اومده با سر پیتر جکسون (همون کارگردان ارباب حلقهها!) و یه تیم محلی بومی از نیوزیلند هم همکاری کرده و پروژه برگشت پرنده موآ رو شروع کردن. این پروژه با مرکز تحقیقات نِگای تاهو (Ngāi Tahu Research Centre) که از همکاری قبیله اصلی مائوریهای جزیره جنوبی نیوزیلند و دانشگاه کانتِربری تشکیل شده، جلو میره. هدف پروژه هم ترکیب دانش سنتی مائوریها، حفظ گونههای جانوری و مهندسی ژنتیک برای برگردوندن موآ هستش.
اما این وسط حاشیه کم نداشته؛ چون خیلی از قبیلههای مائوری اصلاً با این ایده موافق نیستن و یه سری دانشمندم معتقدن این کار فقط اتلاف وقته و اصلاً ممکن نیست. دلیلش رو پایینتر کامل میگم.
حالا چرا بازسازی موآ انقدر سختتر از گرگهای منقرضشدهست؟
ببین، یه نکته خیلی باحال اینه که ارتباط فامیلی موآ با پرندههای مدرن خیلی دورتر از مثلاً گرگهای منقرضشده با گرگ خاکستریه. نزدیکترین فامیل زندهی موآ یه سری پرنده کوچولوی اهل آمریکای جنوبیان به نام تینامو (Tinamous). اندازه بزرگترین تیناموها حتی از مرغ خانگی هم کوچیکتره! برای همین اصلاً نمیتونن شبیه بدن عظیمالجثه موآ بشن.
قدم بعد، فامیل نزدیکترشون، یعنی ایموهای استرالیایی (Emu) هستن، که اینا هم پرندههای عظیمالجثهای هستن ولی از موآها کوتاهترن (اونم به طور میانگین حدود ۱.۷۵ متر قد دارن). ولی همه این پرندهها میلیونها سال پیش از جد مشترکشون جدا شدن و هر کدوم مسیر تکاملی خودشون رو رفتن. به گفته نیک رولنس (مدیر آزمایشگاه “پالئوژنتیک” در دانشگاه اوتاگو نیوزیلند)، اجداد موآ و تینامو حدود ۵۸ میلیون سال پیش، و اجداد موآ و ایمو حتی ۶۵ میلیون سال پیش از هم جدا شدن! یعنی واقعاً میلیونها سال زمان برای تفاوت ژنتیکی اتفاق افتاده.
حالا اگه بخوای بدونی مقایسهاش با گرگها چطوریه، اونجا تفاوت بین dire wolf و گرگهای امروزی فقط حدود ۵.۷ میلیون ساله (و بعضی تحقیقهای جدیدتر گفتن شاید فقط ۴.۵ میلیون سال باشه). پس ژنتیک موآ با هر پرنده زندهای اختلاف خیلی بیشتری داره.
بحث تکامل هم جالبه: موآ و ایمو هر دو قدرت پرواز رو از اجدادشون (که بهشون Lithornids میگن، یه جور پرنده کوچیک و پروازکننده که منقرض شده) از دست دادن، ولی این اتفاق تو مسیرهای تکاملی کاملاً جدا افتاده؛ به این میگن ‘Convergent Evolution’، یعنی دوتا گونه مستقل به شکل مشابهی تکامل پیدا میکنن ولی ژنها و سازوکار فیزیولوژیکشون فرق داره. پس اگه بخوای با ژنتیک یه ایمو رو مجاب کنی مثل موآ رشد کنه یا خاصیتهای موآ رو بگیره، معلوم نیست توی رشدش چه مشکلاتی پیش میاد.
طرز کار Colossal برای زندهکردن موآ چیه؟
پیش از هر چیزی، Colossal باید ژنوم کامل هر ۹ گونه منقرضشده موآ رو بازسازی و کدگذاری کنه (یعنی کل ساختار ژنتیکیشون رو بخونه و تحلیل کنه) و همینطور ژنوم باکیفیت از نزدیکترین فامیلای زنده رو هم داشته باشه. اینطوری دنبال اون تفاوتهای کلیدی میگردن که باعث بدن غولآسا، نداشتن بال، یا بقیه خاصیتهای عجیب موآ شده.
قراره از “سلولهای زایشی اولیه” (Primordial germ cells، یعنی سلولهای بنیادیای که بعداً تبدیل به تخمک یا اسپرم میشن) توی پرندههای زنده استفاده کنن و با دستکاری ژنتیکی، خصوصیات موآ رو توش ایجاد کنن. بعد این سلولای تغییرشده رو وارد بدن پرنده میزبان میکنن و میذارن این پرنده نقش مادر جایگزین (surrogate) رو بازی کنه تا پرنده دستکاریشده به دنیا بیاد.
اینجا مهمه که هم مادر بدل و هم پدر بدل داشته باشن که بتونن پرندههایی با ژنتیک موآ به دنیا بیارن. پیج شرکت گفته چون ایمو از تینامو خیلی گندهتره، واسه مادر بدل گزینه بهتریه، ولی دقیقاً هنوز تصمیم نهایی نگرفتن.
اما اینجا یه مشکل بزرگ هست: تخم موآهای غولآسا (مثلاً گونه South Island giant moa) واقعاً درشت بودن (طول ۲۴ سانت و عرض ۱۸ سانت حدوداً)، در حالی که حتی تخم ایموها به زحمت نصف این ابعاد رو دارن. یعنی تخم موآ اصلاً تو شکم ایمو جا نمیشه! راهحل چیه؟ مجبورن یک تکنولوژی جدید تخم مصنوعی یا ‘Artificial surrogate egg’ هم تولید کنن! شرکت فقط سربسته گفته روشهای رشد بیرونی تخم پرندهها رو بررسی میکنه ولی جزئیات نداده.
بحث ایمنی حیوانات دستکاریشده هم هست. دانشمندای Colossal میگن هر تغییری که میخوان تو ژنتیک بدن بدن، اول کامل از لحاظ ایمنی و سلامت حیوان بررسیاش میکنن. اونا هم تاییدیه Humane Society آمریکا رو گرفتن که یعنی یه جور نهاد حمایت از حقوق حیواناته.
نتیجهگیری و اما و اگرها
در نهایت، به نظر خیلی از دانشمندها این راه پر از اما و اگره و بعیده بتونه یه موآ واقعی مثل ۶۰۰ سال پیش تحویلت بده. چون اصلاً با ویرایش ژنی پرندههای الان – که میلیونها سال با موآ فرق تکاملی داشتن – چیزی که در میاد احتمالاً فقط شبیهسازیه، نه خود واقعیه! تازه چالش تخمگذاری غولآسا، خطرات رشد ژنی، پذیرش فرهنگی توسط مردم بومی و کلی مسئله دیگه هم هست.
پس فعلاً باید منتظر باشیم ببینیم فیلم علمیتخیلیِ زندهکردن موآ به واقعیت نزدیک میشه یا فقط یه شوروحرارت تبلیغاتیه! خودت چی فکر میکنی؟ آیا باید در گذشته دست ببریم یا بگذاریم موآها تو تاریخ بمونن؟
منبع: +
