خب ببین، یه سری ساختار عجیبغریب و خیلی بزرگ زیر دریای شمال (اون سمت نروژ!) سالها دانشمندها رو سرکار گذاشته بودن. همه فکر میکردن این تپههای شنی زیر دریا چطور به وجود اومدن و خلاصه که هیچکس دقیق نمیدونست داستان چیه. حالا اما با دیتای جدیدی که دانشمندها از زلزلهنگاری سهبعدی و نمونهگیری از سنگها گرفتن، یه کشف شاخ درآوردنی کردن!
ماجرا اینه که این تپهها توسط یه پدیده زمینشناسی ساختهشدن که تا حالا هیچکس تو این مقیاس ندیده بودش! زلزلهنگاری یا همون Seismic data یعنی با امواج صوتی از دل زمین عکس میگیرن ببینن لایههاش چه شکلیه، بعد اومدن دیدن که این تودههای شنیِ عظیم میلیونها سال پیش فرو رفتن پایین، ولی جالبتر از اون اینه که باعث شدن یه سری لایه قدیمیتر و سبکتر که “اوز” نام دارن بیان روی این شنای سنگین سوار شن! (اوز یا Ooze اون رسوباتیه که کلی فسیل کوچولو از میکروارگانیسمها توش ریخته، یعنی یه لایه نرم و سبک از جونورای خیلی قدیمیه.) دقیقاً مثل این میمونه که دسر پودینگی بیایی و شن بریزی زیرش و اون پودینگت بیاد بره بالا!
تا قبل از این کشف، هی دانشمندها حدس میزدن که شاید به خاطر رانش زمین یا گل و لایی که از زیر سنگا بالا زده یا اصلاً شنهای متراکم باشه که خودشونو کشونده بالا. اما بعد با آنالیز این لایهها، دیدن یه چیزی شده که سر تا سر داستانای زمینشناسی رو برعکس کرده! معمولاً هرچی سنگ قدیمیتر باشه، باید زیرتر دفن شده باشه و لایههای جدیدتر رویش باشه. اما اینجا چی شده؟ شنای جوانتر از لایههای اوز سبکتر کشیده پایین، اوزها اومدن بالا! دقیقاً این نظام همیشگی رو برعکس کردن!
خلاصه، پروفسور Mads Huuse از دانشگاه منچستر میگه: «ما چیزی پیدا کردیم که شنهای سنگین توی رسوبات سبکتر فرو رفتن و رسوبات سبکتر اومدن سوار شدن روشون، دقیقاً لایههارو برعکس کرده.»
حالا چرا اصلاً این شنها فرو رفتن پایین؟ دانشمندها احتمال دادن که مثلاً زلزله یا تغییر فشار باعث شده شنها شبیه مایع رفتار کنن (یعنی Fluidization که شن مثل آب حرکت میکنه!) و از شکافای لابهلای اوز عبور کنه و بره زیر اوزها جا خوش کنه. خودشون حتی اسم هم گذاشتن: sinkites به معنی تودههای فرو رفته شنی، و اون تیکههای اوز که اومدن بالا رو هم گفتن floatites یعنی رسوبات شناور!
یه قسمت باحال داستان اینه که این پژوهش روی این تپهها اولش برای بررسی امکان ذخیرهسازی کربن انجام شد. ذخیرهسازی کربن یا Carbon Storage یعنی گاز Co2 رو به صورت امن بفرستیم تو زمین تا دیگه هوارو آلوده نکنه. قبل اینکه اصلاً همچین پروژههایی رو استارت بزنن، باید دقیقاً بدونن زمین اونجا چه جوری رفتار میکنه و چقدر امنه.
پروفسور Huuse گفته: «این تحقیق نشون میده که چطور سیالات (یعنی مایعات و چیزای جاریشدنی) و رسوبات توی پوسته زمین بعضی وقتا خیلی عجیب و خارج از انتظار جابهجا میشن. فهمیدن اینکه این sinkiteها چطور شکل گرفتن میتونه کلاً دیدگاهمون درباره ارزیابی مخازن زیرزمینی، مهر و موم شدن لایهها و همینطور حرکت سیالات تو زمین رو عوض کنه؛ که همه اینها برای ذخیرهسازی کربن خیلی مهمه!»
راستی اگه به اینجور قضایا علاقه داری حتماً بدون که جاهای دیگه هم رازای مشابهی کشف شده! مثلاً تپههای شنی سرگردون که دور یه «چشم» غولآسا توی صحرا حلقه زدن و میگن شهابسنگ شهرکوب (!) اونجا افتاده بوده، یا مثلاً تپههای ستارهای مرموز صحرای آفریقا که داستان واقعیشون تازه معلوم شده، یا حتی ساختارهای یخبست عظیم دوران یخبندان که عمیق زیر دریای شمال پیدا کردن و کلی جزئیات باحال در آوردن.
خلاصه اگه فکر میکردی زمین همیشه همون روال ثابت و قابل پیشبینی خودشو داره، این کشف جدید قشنگ نشون میده که هنوزم کلی اتفاق عجیب زمینشناسی مونده که سر از کارشون درنیاوردیم! هر تکهخاکی میتونه تو دلش میلیونها سال معما پنهون کرده باشه که فقط باید دانشمندای فضول کشفش کنن!
منبع: +
