خب، امروز میخوام براتون یه ماجرای واقعا جالب و عجیب رو تعریف کنم که تازه دانشمندای چینی کشفش کردن: ماجرای پخش شدن ویروس مرگبار آنفولانزای پرندگان (همون H5N1) توی گاوهای شیری آمریکا! اگه فکر کردی داستان فقط مرغ و خروسهاست، باید بدونی قضیه از اینا خیلی خطرناکتر و عجیبتر شده.
اول بذارین یکی دو تا واژه فنی رو روشن کنم تا بعد راحتتر پیش بریم. ویروس H5N1 یا همون آنفولانزای پرندگان، یه ویروسه که معمولا از راه سیستم تنفسی موجودات رو بیمار میکنه. مثلا توی پرندگان باعث مرگومیرای زیاد شده و از سال ۲۰۲۱ واقعا کلی تلفات داده. اما از بهار ۲۰۲۴ یه اتفاق عجيب افتاد: این ویروس سر از گاوها درآورد!
تا خرداد ۲۰۲۵، توی ۱۰۷۰ تا مزرعه گاوداری توی ۱۷ تا ایالت آمریکا، ویروس H5N1 پخش شد. تازه آمار مرگ و میر هم تا ده درصد، یعنی هر ده گاو، یکیشون جور ویروس رو کشید! حتی ۴۱ تا کارگر دامداری هم به این ویروس مبتلا شدن. حالا این یعنی مشکل فقط واسه گاو و کشاورز نیست؛ کل صنعت لبنیات و سلامت مردم جهان در معرض تهدید قرار گرفتن.
و اما سوال میلیون دلاری: چطور امکان داره یه ویروس تنفسی، گوشِ گاو رو ول کنه و بزنه توی پستان گاو و شیرش رو آلوده کنه؟ این یعنی داستان فقط عطسه یا نفس کشیدن نزدیک هم نیست. جواب همین، رمز معما بود!
توی یه تحقیق حسابی تو چین، پروفسور هوالان چن و تیمش توی موسسه تحقیقات دامپزشکی هاربین اومدن و ۵۰ تا گاو رو (۴۶ تا گاو شیرده، ۴ تا گوساله) وسط آزمایشگاهشون جمع کردن تا دقیق بفهمن داستان چیه. هرکدوم رو از راههای مختلف با ویروس آلوده کردن، یعنی از طریق بینی، از طریق خود پستان و حتی از طریق دهان و نوک پستان. چندتا چیز باحال کشف شد:
اول این که اگه ویروس فقط توی دماغ گاو بره، فقط همون سیستم تنفسش مشکلدار میشه و پای پستانها وسط نمیاد. اگه ویروس رو مستقیم توی پستان بزنی، همونجا میمونه و همه بدن رو آلوده نمیکنه. یعنی راه طبیعی ورودش باید یه جور دیگه باشه!
اینجا میرسیم به یه اصطلاح مهم: «mouth-to-teat» یعنی انتقال ویروس از دهان گوساله به سر پستان گاو. حالا قضیه چیه؟ گاوها (و گوسالهها) خیلی وقتا عادت دارن خودشون یا بچههای خودشون شیر بدزدن (یعنی به جای اینکه فقط وقتی لازمه شیر بخورن، همیشه هوس میکنن پستان مامانگاو یا حتی بقیه گاوها رو بمکن!). این رفتار بهش میگن «شیردزدی» یا «self-nursing / mutual-nursing».
حالا دانشمندها فهمیدن که با همین شیردزدی، گوسالههایی که دهنشون آلوده به ویروس شده (مثلا با خوراک یا آب آلوده که سرشار از «گیرنده اسید سیالیک» هست — توضیح: این گیرندهها نقطه ورود خیلی محبوب برای ویروسها به سلول هستن) ویروس رو منتقل میکنن به سر پستان گاوها. نتیجه؟ ویروس وارد پستان گاو شیرده میشه و بعدش هم شیر میتونه منبع آلودگی باشه. جالب اینجاست که تا ۲۵٪ شیرهایی که توی مغازهها تست کردن، ژن ویروس H5N1 رو توش پیدا کردن!
تازه موفق شدن نشون بدن که، اگر گوسالهای که دهنش ویروسیه شیر مامانش رو بمکه، میتونه ویروس رو به غده شیری مامان انتقال بده. واقعاً راز بزرگی رو حل کردن!
خب حالا فرض کن مشکل رو پیدا کردیم اما راه چاره چی؟ واکسن میتونه این بلا رو جمع کنه؟ جواب دادن: آره! دانشمندها دو مدل واکسن رو روی گاوهای شیرده تست کردن: یکیش واکسن کشتهشده H5 و یکیشم واکسن DNA با پایه هماگلوتینین (یه نوع پروتئین ویروسی). هر جفت تای این واکسنها حسابی نتیجه دادن و گاوها رو کامل در مقابل H5N1 محافظت کردن، حتی وقتی عمداً مقدار بسیار زیاد ویروس رو مستقیماً به پستان گاو تزریق کردن!
یعنی نه فقط یه راهحل عملی برای کنترل بحران دامداری آمریکا پیدا کردن، بلکه میتونن الان به کشورای دیگه هم راهنمایی کنن که جلوی همچین بحرانی رو زود بگیرن. تا هم دامها رو حفظ کنن و هم مردمو.
خلاصه که کشف این چینیها واقعاً یه خبر خوب برای کل صنعت لبنیاته و البته یه تلنگر جدی برای رعایت بهداشت و مراقبت توی مزارع گاوداری. چون دیگه داستان فقط سر و کلهی خود گاوها نیست؛ این وسط آدمها، یعنی هم کارگرا و هم کسایی که شیر مصرف میکنن، در معرض خطرن.
تمام این یافتههای شگفتانگیز توی مجله National Science Review چاپ شده و واقعاً ارزش داره خبرش رو به همه برسونیم. خلاصه، اگه دفعه بعد شیر میخری، خیالتم راحت باشه که دانشمندها دارن حسابی تلاش میکنن سلامتیش رو حفظ کنن! 😄
منبع: +
