یه خبر جالب براتون دارم که منم اولش شاخ درآوردم! دانشمندا تو پارک دایناسور در ایالت آلبرتا کانادا فهمیدن که گلسنگهای نارنجی یه جورایی کارآگاه فسیل دایناسورن! گلسنگها (یا همون Lichenها، یه موجود جالبن که از ترکیب قارچ و جلبک بهوجود میان. نه کاملاً گیاهن، نه قارچ خالی)، وقتی روی استخون دایناسورهای چند میلیون ساله رشد میکنن، یه رنگ نارنجی خاص به خودشون میگیرن که میشه اون رو از بالا، حتی با پهپاد شناسایی کرد!
دکتر برایان پیکلز که مسئول اصلی پروژه بوده، میگه: «خیلی باحاله که موجوداتی مثل گلسنگ، خودشون میشن راهی برای پیدا کردن بقایای دایناسورهایی که ۷۵ میلیون سال پیش مردن!» و جالبتر اینکه الان این کار رو با پهپاد (یعنی همون هواپیماهای بدون سرنشین که از راه دور کنترل میشن!) انجام میدن و میتونن راحتتر سراغ فسیلها برن.
ولی اصل ماجرا اینجاست: دو نوع گلسنگ به اسمهای Rusavskia elegans و Xanthomendoza trachyphylla (اسمهاشون رو فقط بدون اینکه برا شناسایی بیشتر نیاز داری!) یه خاصیت اپتیکی دارن؛ یعنی نور آبی رو کمتر بازتاب میدن و تو بخش مادونقرمز کلی انرژی پس میدن. اینجوری از بالا یه امضای نوری خاص درست میکنن که فقط دانشمندا میدونن دنبال چی باید بگردن. با دوربینهای مخصوص پهپاد، میتونن این امضاها رو از فاصله ۳۰ متری تشخیص بدن!
خود گلسنگها رو ببینی، انگار یه علفزار نارنجی رو استخوناست. واقعاً خیلی عجیبه! تا ۵۰ درصد از سطح استخون رو هم پر میکنن، ولی رو سنگهای اطراف کمتر از یک درصد رشد میکنن.
اولین بار یکی از دیرینهشناسا (پالئونتولوژیست – یعنی کسی که فسیل و چیزهای خیلی قدیمی رو مطالعه میکنه!) به اسم دارن تانک سال ۱۹۸۰ گفته بود شاید رنگ نارنجی گلسنگ روی استخون رو بشه با ماهواره دید. الان با دوربینهای دقیق پهپاد، این رؤیا واقعاً داره میشه! کیفیت این عکسها انقدر بالاست (۲.۵ سانتیمتر برای هر پیکسل!) که فرق استخون با سنگ کاملاً معلوم میشه.
اما چرا اصلاً گلسنگها فقط روی استخون دایناسور رشد میکنن؟ دانشمندا میگن بخاطر اینکه استخون دایناسور یه بستر قلیایی، کلسیمدار و کلی سوراخ ریز داره! دقیقاً همون چیزی که گلسنگ عاشقشه. برای همین به محض پیدا شدن استخونِ قدیمی، اولین چیزی که جلب توجه میکنه، همین لکههای نارنجیه نه خود استخون!
این روش واسه جاهایی که پیدا کردن فسیل خیلی سخته یا راه رفتن تو منطقه پرهزینه و زمانبره عالیه؛ مخصوصاً توی مناطق خشک نصفهبیابون مثل Badlands کانادا که استخونها بدون خاک میمونن و گلسنگ هم خوشش میاد اونجا زندگی کنه.
یه خوبی دیگه این روش پهپادی اینه که هم سرعت کار رو بالا میبره و هم از نظر هزینه و آسیب به محیط زیست، بهصرفهتره. تازه الان فقط با پهپاده و اگه همهچی خوب پیش بره، قراره با هواپیماها و حتی ماهوارهها هم این کارو انجام بدن که خیلی مناطق بزرگتری رو پوشش بدن. اصلاً دیگه باید منتظر انقلاب تو پیدا کردن فسیل دایناسور باشیم!
جالب اینکه حدود چهل سال این الگو در بین دیرینهشناسها میچرخید، اما هیچ وقت کسی دقیقاً اندازه نگرفته بود چه نسبتی از استخونها با گلسنگ پوشیده شده – تا همین چند وقت پیش. تیم تحقیقاتی همه اینا رو اندازه گرفتن و رسماً نشون دادن که کاملاً میشه به گلسنگهای نارنجی به چشم نشونه طبیعی فسیل نگاه کرد.
این تحقیق نتیجه تلاش مشترک دانشمندای دانشگاه ردینگ بریتانیا و موزه سلطنتی تایرل در کانادا بوده. تازه مقاله هم تو ژورنال Current Biology روی سایت اومده. خلاصه اگه دنبال فسیلگردی باکلاس و کمدردسر هستین، یه پهپاد خوب لازم دارین و بدونین باید دنبال کدوم لکههای نارنجی بگردین! 😉
منبع: +
