تا حالا فکر کردی که چربیهای بدنمون فقط همون چیزی نیستن که خیلیها دنبال آب کردنش هستن؟ خب داستان جالبی برات دارم! یه تیم از دانشمندای چینی روشی پیدا کردن که بتونن از همین چربی بزرگسالان – یعنی همون “adipose tissue” که تو بدن همهمون هست – بدون اینکه سلول بنیادی استخراج کنن یا ژنهاش رو دستکاری کنن، انداموارههای (organoids) کاربردی درست کنن.
«اندامواره» یا organoid یه جور مدل مینیاتوری از یه اندام توی بدن انسانه که میتونه تو آزمایشگاه ساخته بشه و حتی رفتارهای کارآمد اون اندام رو تقلید کنه؛ مثلاً سلولهای استخوان یا انسولین رو ترشح کنه.
معمولاً این مدلها رو با کلی زحمت از “سلولهای بنیادی پرتوان” – یعنی سلولهایی که میتونن به هر چیزی تو بدن تبدبل بشن – یا حتی سلولهای جنینی درست میکنن. ولی روش جدید اصلاً سراغ جداسازی این سلولها نمیره! در عوض، همون چربی رو به صورت تیکههای ریز (بهش میگن microfat) که تنوع سلولی و محیط خودش رو داره، میگیرن و بهش فرصت میدن تا تو شرایط خاص تو آزمایشگاه خودش رو دوباره شکل بده.
ایدهشون رو اونا “میکروفَت بازسازماندهیشده” یا RMF گذاشتن که یعنی چربی رو به تیکههای کوچیک تقسیم میکنن، تو محیط کشت معلق نگه میدارن، و این سنگ بنا رو میشه فشردهتر یا بهینهتر کرد.
حالا بخش باحال داستان اینجاست: با همین روش تونستن مدلهایی درست کنن که نماینده هر سه لایه سلولی مهم بدن هستن! (مثلاً mesoderm یعنی لایه میانی که ازش استخوان و خون درمیاد؛ endoderm مثل سلولهایی که تو روده و پانکراس پیدا میشه؛ ectoderm هم منبع پوست و سیستم عصبیه).
مثلا یکی از جالبترین دستاوردهاشون ساخت مدلهای مغز استخوان بود. اومدن همین چربیهای میکروفَت رو تو بدن موشهایی که سیستم ایمنیشون ضعیفه، کاشتن و دیدن اونجا مثل مغز استخوان واقعی ساختار استخوانی با رگ و جایگاه مخصوص بقا و رشد سلولهای خونی ساخته. حتی سلولهای بنیادی خونی انسانی رو هم پیوند زدن که کلی تقسیم و رشد کرد – درست مثل عملکرد واقعی مغز استخوان تو بدن ما.
حالا تصور کن، با این مدلها میشه بیماریهای خونی، مشکل ایمنی بدن یا حتی اختلالات مربوط به کمخونی و مغز استخوان رو بررسی کرد؛ اونم بدون اینکه همیشه نیاز به اهداکننده باشه که خیلی وقتها گیر نمیاد.
ولی داستان به همینجا ختم نمیشه! تونستن با یه پروسه چهار مرحلهای، این تیکههای چربی رو به سلولهایی تبدیل کنن که انسولین ترشح میکنن – یعنی مدل پانکراس ساختن! این سلولها وقتی تو موشهای دیابتی کاشته شدن، نه تنها شروع به ترشح انسولین طبق واکنش به قند کردن، بلکه سطح قند خون رو هم تو اون موشها به حالت طبیعی برگردوندن!
از سمت دیگه، همین میکروفَت رو به سمت سلولهای عصبی (یعنی سلولهایی که تو مغز و اعصاب پیدا میشن) هل دادن. این تیکهها تبدیل به neurosphers (که یه جور خوشه از سلولهای عصبیه) شدن که بعدا علامتهای مخصوص به سلولهای بنیادی عصبی و حتی سلولهای بالغ عصبی نشون دادن.
این یافتهها یه پیام مهم دارن: چربی بدن خیلی بیشتر از چیزی که فکر میکردیم میتونه انعطافپذیر باشه. یعنی میتونه به شکلهای مختلفی از بافت بدن تبدیل بشه – اونم بدون کلی تکنیک دستکاری سخت یا پرهزینه (مثلاً نیازی به ژنتیک یا جداسازی سلولهای خاص نداره).
حالا چرا این موضوع جذابه؟ چون چربی بدن هم زیاد پیدا میشه و هم خیلیها براش داوطلب هستن! پس مدلهای جدید آزمایشگاهی سریعتر و ارزونتر ساخته میشن و راه رو برای تحقیقات تو حوزه پزشکی بازسازی (Regenerative Medicine یعنی شاخه پزشکی که دنبال بازسازی یا جایگزینی سلولهای بدن هست) هموار میکنه.
طبق گفته نویسندههای این پژوهش، انداموارههای ساختهشده از چربی بدن میتونن یه روز به درمان بیماریهایی مثل دیابت، بیماریهای خونی و حتی اختلالات عصبی کمک کنن. از اون مهمتر، مدلهایی واقعیتر از بدن انسان برای آزمایش داروها و کشف درمانها خواهند بود؛ نه اینکه فقط به مدلهای حیوانی اتکا کنن.
پس دفعه بعد که به چربیهای اضافه بدنت فکر کردی، بدون تو دنیای دانش، این چربیها خودشون یه گنج هستن و ممکنه آینده علم پزشکی رو عوض کنن!
منبع: +
