خب، آمادهاید یه ماجرای فضایی عجیب و غریب براتون تعریف کنم؟ تلسکوپ جیمز وب (James Webb Space Telescope یا همون JWST که جدیدترین تلسکوپ فضاییه و تو رصد فضا غوغا کرده!) یه سیاره بیرونی پیدا کرده که جون خودمون، دانشمندا رو هم حیرون کرده!
این سیاره که اسمش PSR J2322-2650b ـه (اسمش اگه سخت بود مهم نیست، بدونید یه سیاره دوردسته)، اندازهاش تقریباً مثل مشتری خودمونه، ولی جوش اصلاً شبیه سیارههای منظومهی شمسی نیست. یعنی اگه فکر میکنین توش هیدروژن، هلیوم، آب، متان یا دیاکسید کربن هست – مثل جو مشتری یا زحل – بیخیال شید! این یکی اصلاً یه چیز دیگهس…
دانشمندا دیدن این سیاره لایههای بالایی جوش پر از دودهس! دوده یعنی همون ذرات سیاه مثل چیزی که ته اجاق میشینه. کلی دوده توی جوشه و جالبتر اینکه وقتی میری پایینتر در جوش، دوده تبدیل به الماس میشه! آره واقعاً، الماس! قشنگ یه بخشهایی از این سیاره میتونن پر از کریستالهای الماس باشن.
اصلاً همین ترکیب جو، یعنی هلیوم و کربن (که معمولاً با هم نیستن)، تا حالا هیچجا دیده نشده. برای همین دانشمندا موقع دریافت دادهها فقط گفتن: «اینا دیگه چیه؟!».
حالا بامزهتر اینجاست که ستارهای که این سیاره دورش میگرده، نه تنها معمولی نیست، بلکه اصلاً یه ستارهی عجیب به اسم «پالسار» یا همون Neutron Star ـه. حالا پالسار چیه؟ ستارهای که قبلاً منفجر شده و هستهی خیلی فشرده و چگالش باقی مونده (مثل توپ بولینگ که به اندازهی یه شهره ولی چند تا خورشید وزنشه) که با سرعت بالا میچرخه و پرتوهایی میده. این پالسارها بهش میگن «فانوس دریایی کیهانی» چون پرتوهاشون رو مثل نورافکن به اطراف پخش میکنن و فقط وقتی اونا رو میبینیم که پرتوشون دقیقاً به سمت زمین باشه.
جالب اینه که معمولاً دور این پالسارها یا سیارهای نیست یا اگه باشه اصلاً شبیه این نیست! این اولین باره که کنار یه پالسار عظیم یه سیاره گازی بزرگ پیدا کردن.
حالا چرا تلسکوپ جیمز وب تونسته جو این رو خوب بررسی کنه؟ چون خود پالسار توی طیف مادون قرمز (یعنی طول موجی که جیمز وب میبینه) تقریبا نامرئیه و نورشو نمیفرسته! واسه همین دانشمندا انگار طبیعت برای بررسی این سیاره براشون راه باز گذاشته!
یه مورد عجیب دیگه: فاصلهی این سیاره با ستارهش فقط ۱.۶ میلیون کیلومتره (یعنی صد برابر نزدیکتر از فاصلهی زمین تا خورشیده!) و فوقالعاده به پالسار چسبیده. سیارههایی مثل مشتری تو منظومه شمسی خیلی دورترن؛ مثلاً مشتری ۷۷۸ میلیون کیلومتر از خورشید دوره! این یکی اصلاً تو بغل ستارهشه. تازه همینم باعث شده شکل سیاره شبیه لیمو بشه، چون کشیده شده.
همه اینا نشون میده نه فقط جو سیاره تازه و خاصه، بلکه احتمالاً اصلاً روش شکلگیریش هم با همه سیارههایی که میشناسیم فرق داشته. دانشمندا فکر میکنن شاید یه زمانی این سیاره شبیه بقیه بوده اما بعد پالسار اونقدر مواد ازش کشیده که فقط هستهی کربنی و هلیومی باقی مونده.
یه اصطلاح هم تو مقاله اومده بود به اسم “Black Widow system” که یعنی همون سیستمی که ستارهها مثل عنکبوت بیوه سیاه عمل میکنن و بخشی از همدیگه رو “میخورن”. تو این سیستمها پالسار ستاره کناریش رو تیکه تیکه میکنه و موادش رو میخوره.
یکی از دانشمندا به اسم Zhang گفته واقعاً نمیدونیم این سیاره چطور ساخته شده. چون ترکیبش اصلاً شبیه هیچ سیاره دیگهای نیست! مثل اینه که طبیعت همه قواعدش رو کنار گذاشته باشه و اینو الکی ساخته باشه!
در نهایت، قضیه الماس و دوده هم عجیبه؛ چون معمولاً توی سیارههایی که اینقدر نزدیک ستارهشون هستن، حرارت بالاست و نباید کربن (که باعث این دوده یا الماس میشه) به این شکل باشه. یکی از دانشمندا (آقای روجر رومنی) میگه شاید بعد از اینکه سیاره سرد شد، کربن و اکسیژن تو هستهش کریستالی شدن و الماس بهوجود اومده. ولی حتی اینم همه چیز رو توضیح نمیده!
در کل، فعلاً این سیاره شده یه معمای اساسی برای دانشمندا. خودشونم خوشحالن که هنوز همه چی رو نمیدونن و ذوق دارن بیشتر بررسیش کنن. خلاصه که لابهلای کهکشانها کلی پازل عجیب هنوز هست و هر روز یه پدیده عجیبتر سر راه آدمهای فضاییباز درمیاد!
منبع: +
