خب، بذار همین اول یه خبر باحال برات بگم: تلسکوپ فضایی جیمز وب (James Webb Space Telescope یا همون JWST که یه تلسکوپ پیشرفته برای کشف رازهای فضاست)، یه قمر کوچولوی جدید دور سیارهی اورانوس پیدا کرده! یعنی تعداد قمرهای اورانوس شده ۲۹ تا!
این قمر فعلاً اسمش S/2025 U1 هست و فقط ۱۰ کیلومتر قطر داره. یعنی واقعاً ریز و کوچیکه! واسه همینم تا حالا هیچ تلسکوپ یا حتی فضاپیمایی نتونسته بود اون رو ببینه. حتی «ویجر ۲» (Voyager 2) – همون فضاپیمای معروف ناسا که سال ۱۹۸۶ از کنار اورانوس رد شد – هم موفق نشد پیداش کنه. یه توضیح کوتاه: ویجر ۲ یه فضاپیمای ناساست که حدوداً چهل سال پیش کلی عکس و اطلاعات از سیارات دوردست برامون فرستاد.
خلاصه که جیمز وب با دوربین «نیر اینفرارد» خودش (اسم فنیش NIRCam هست و کارش اینه که با نور مادون قرمز عکس بگیره – یعنی نوری که ما با چشم نمیبینیم!) تونسته با ده تا عکس طولانی (هرکدوم ۴۰ دقیقه گرفته شدن)، یه برق خیلی کمرنگ رو اونم نزدیک کمربند تاریک اورانوس تشخیص بده که همین باعث شد دانشمندها بفهمن اونجا یه قمر قایم شده بوده! اصلاً محققان میگن با این کشف، معلوم میشه شاید هنوز کلی ماه مخفی اطراف اورانوس باشه که منتظرن کشف شن!
یه نکته بامزه درباره قمرهای اورانوس: هیچ سیاره دیگهای به اندازه اورانوس قمر کوچیک و داخلی نداره! دانشمندا میگن رابطه همین ماهها با حلقههای اورانوس اینقدر پیچیده و عجیب بوده که تاریخچهی پر هرج و مرج براش اتفاق افتاده. این روابط باعث شده که مرز بین سیستم حلقهها و سیستم قمرها دیگه خیلی شفاف نباشه، یعنی معلوم نیست کجا حلقه تموم میشه و قمر شروع میشه!
بذار یه ذره عقبتر بریم: اورانوس اصلاً کی کشف شد؟ سال ۱۷۸۱ یه ستارهشناس آلمانی – بریتانیایی به اسم ویلیام هرشل اونو کشف کرد. این سیاره هفتمین سیاره منظومه شمسیه و ۲.۹ میلیارد کیلومتر از خورشید فاصله داره! یعنی تقریباً ۲۰ برابر فاصله زمین تا خورشید، واسه همینه که اطلاعات ما از اورانوس خیلی محدوده و بیشترش به لطف ویجر۲ به دست اومده – البته بعضی اطلاعات ویجر هم بعداً اصلاح شده و دیدیم که پیچیدهتر از اونیه که فکر میکردیم!
برگردیم سر قمر جدید: این قمر کوچیک، چهاردهمین ماه کوچیکی هست که داخل مدار قمرهای بزرگتر مثل میراندا، آریل، آمبریل، تیتانیا و اُبرئون قرار گرفته. فاصلهش از مرکز اورانوس هم تقریباً ۵۶ هزار کیلومتره و مدارش تقریباً دایرهایه – این یعنی احتمالاً خیلی از جایی که شکل گرفته دور نشده (مدار دایرهای یعنی خیلی زیاد تغییر مکان نمیده).
اما چرا تا حالا کسی پیداش نکرده بود؟ چون قمر جدید توی حلقههای داخلی و تاریک اورانوس قایم شده بود! اورانوس ۱۳ تا حلقه داره که به دو بخش داخلی و بیرونی تقسیم میشن و حالا میدونیم یکیشون یه قمر مخفی هم با خودش همراه داره.
اسم رسمی این قمر هنوز ثبت نشده و باید اتحادیه بینالمللی نجوم (International Astronomical Union یا همون IAU که مسئول نامگذاری اجرام فضاییه) اسمشو انتخاب کنه، اما احتمال زیاد مثل بقیه قمرهای اورانوس از شخصیتهای شکسپیر یا شاعر معروف الکساندر پوپ الهام میگیرن.
دانشمندها از این کشف حسابی ذوق کردن. مثلاً مریام المطمّد (Maryame El Moutamid) یکی از دانشمندای اصلی تیم میگه: این کشف نشون میده که چطور کارهای فوقالعادهی جیمز وب مثل یه ادامه ماجراجوییهای قدیمی ویجر۲ هست. یعنی این تلسکوپها واقعاً دارن مرزهای علم رو جابجا میکنن؛ مخصوصاً تو شناخت منظومه شمسی خودمون.
در کل، این کشف نشون داد که الان با تکنولوژی مدرنمون میتونیم چیزهایی رو پیدا کنیم که قبلاً حتی فکرش هم نمیکردیم وجود داشته باشن. شاید اگه دوربینها و تلسکوپهای قویتری بسازیم، کمکم بشه قمرهای بیشتری رو هم پیدا کرد و رازهای بیشتری از اورانوس رو کشف کرد! و البته یکی از جذابیتهای علم هم همینه: هر چی بیشتر میگردی، بیشتر سوپرایزت میکنه!
منبع: +
