یه خبر عجیب و واقعاً نگرانکننده دارم براتون: طبق گزارشهایی که اخیراً منتشر شده، کابل، پایتخت افغانستان، ممکنه اولین پایتخت مدرن دنیا بشه که واقعاً آبش تموم میشه! یعنی دیگه نه آب لولهکشی، نه چاه، هیچی. خب شاید بگین مگه میشه؟ ولی متأسفانه دلایل مختلفی پشت این قضیه هست که باهم یکی یکی بررسی میکنیم.
اول از همه، تعداد جمعیت کابل هم خیلی زیاد شده؛ تقریباً بین ۵ تا ۶ میلیون نفر تو این شهر زندگی میکنن. همه دارن آب مصرف میکنن و منابع آب هم محدود شدن. بعدش هم مسألهی تغییرات اقلیمی هست؛ یعنی همون آبوهوای جهان که داره بهم میریزه و بارندگی کمتر شده و خشکسالیها زیادتر شدن.
ولی این تنها مشکل نیست. مدیریت بد منابع آب هم حسابی اوضاع رو بهم ریخته. مثلاً چاههای زیادی که مردم میزنن، چون آب سطحی نیست، آب زیرزمینی رو هی هی میکِشن بالا، ولی فرصت نمیدن که دوباره آب زیر زمین جمع بشه. اصطلاح علمی اینو میگن «تخلیهی سفرههای آب زیرزمینی» یعنی همون آبهای عمیقی که حتی عمقشون تو بعضی جاها تا ۳۰ متر پایین رفته! Mercy Corps که یه سازمان خیریه بینالمللیه (یعنی NGO یا سازمان غیردولتی که برای کمک به مردم کار میکنه)، همین فروردین ماه یه گزارش حسابی منتشر کرد که توش گفته بود بحران آب کابل الان دیگه رسماً داره بحرانیتر میشه و سفرههای آب زیرزمینی دارن سریعتر از وقتی که میتونن تامین بشن، خشک میشن.
فقط این نیست؛ مسائل دیگه هم هست: قاتی شدن آب با مواد آلوده (یعنی «آلودگی آب»، چون سیستمهای فاضلاب اصولی نیستن و نمیتونن آب تمیز رو از آب کثیف جدا کنن)، بالا رفتن قیمت و هزینهی آب و همینطور زیرساختهای ضعیف.
یه ساکن کابل چند وقت پیش به گاردین گفته «دیگه آب چاه خوبی پیدا نمیشه، هر چی هست یا شور و تلخه یا کثیفه». یکی دیگه به CNN گفت: «اگه اوضاع بدتر بشه واقعاً نمیدونیم چطور باید زنده بمونیم!»
وقتی طالبان دوباره سر کار اومد (همون مرداد ۱۴۰۰ که نیروهای آمریکایی و متحدهاش خارج شدن از افغانستان و طالبان قدرت گرفت)، حمایتهای بینالمللی و کمکهای بشردوستانه به شدت کم شد. همین باعث شد مشکلات آب بیشتر بشه و دیگه حتی امید به ساخت زیرساخت درست و حسابی هم کمتر بشه. یعنی الان بدون تغییرات بزرگ تو مدیریت منابع آب، همه پیشبینی کردن که در چند سال آینده کابل کاملاً با یه فاجعه روبهرو میشه—شاید هم زودتر!
سازمان ملل هم هشدار داده که اگه این روند همینطور پیش بره، آب زیرزمینی کابل تا سال ۲۰۳۰ (یا حتی زودتر) تموم میشه! الان تقریباً نصف چاههای حفر شده تو استان کابل خشک شدن. و طبق آمار، هر سال نزدیک ۴۴ میلیون متر مکعب، بیشتر از چیزی که طبیعت خودش میتونه دوباره تأمین کنه، آب برداشت میشه!
محمد محمود، که یکی از متخصصهای امنیت آب و مدیرعامل یک موسسه بینالمللی تو حوزه تغییرات آب و هواست (یعنی آب و هوای کره زمین که داره عوض میشه)، گفته وضع کابل مثال واضحیه از این بحران آب. گفته وقتی برداشت آب اینقدر بیشتر از میزان ترمیم طبیعیه و نصف چاهها دیگه خشک شدن، یعنی اوضاع کاملاً رو به سقوطه. محمود تاکید کرده به غیر از مشکلات بقیه، سقوط شدید سطح آب زیرزمینی واقعاً نگرانکنندهست و خیلی از خانوادهها تا ۳۰ درصد درآمدشون رو فقط دارن میذارن برای گرفتن آب.
این فقط یه موضوع محیط زیست نیست؛ یعنی «بحران بهداشت عمومی» هم هست، چون مردم اگه به آب تمیز دسترسی نداشته باشن بیماریها زیاد میشن. تازه معیشت مردم هم تحت تاثیر قرار میگیره؛ ممکنه باعث مهاجرت و آوارگی گسترده هم بشه.
ولی خب این مشکل فقط برای کابل یا افغانستان نیست. الان تو دنیا خیلی جاها، خصوصاً آفریقای شمالی، خاورمیانه و جنوب آسیا، آب کم دارن. مثلاً توی چند دهه اخیر، هم به خاطر رشد جمعیت و زیاد شدن مصرف آب، هم زمینها خشکتر شدن (خشکسالی رو به این میگن که بارندگیها کم و کمتر میشن و طبیعت فرصت احیا پیدا نمیکنه). طبق یه تحقیق تو ۲۰۱۶ (یعنی نزدیک هشت سال قبل)، تعداد آدمهایی که با کمآبی روبهرو بودن، از ۲۴۰ میلیون نفر تو ۱۹۰۰ رسید به ۳.۸ میلیارد نفر تو ۲۰۰۰! یعنی الان تقریباً ۶۰٪ مردم دنیا با بحران جدی آب روبهرو هستن.
شهرهای بزرگ دنیا هم داشتن/دارن بحران کمآبی رو تجربه میکنن؛ مثلاً کیپتاون پایتخت آفریقای جنوبی تو ۲۰۱۸ تا مرز قطع آب پیش رفت، فقط تونستن با یهسری قوانین سختگیرانه و کمپین صرفهجویی اوضاع رو کنترل کنن. یا تو هند، شهر چنای تو ۲۰۱۹ چهار تا سد اصلی آبش کامل خشک شد و بحران شد.
مشکلات کمآبی باعث میشه هزینه زندگی مردم بالاتر بره، امنیت غذایی و کشاورزی به هم بریزه، و حتی بعضی وقتها باعث مهاجرت وسیع و آوارگی بشه.
حالا راهحل چیه؟ نیاز به سرمایهگذاریهای اساسی تو مدیریت پایدار آب هست، زیرساختهای درستتر، و البته نظارت (اصطلاحاً حکمرانی بهتر منابع آب) باید تقویت بشه تا بتونیم این بحران رو مدیریت کنیم و شاید هم جلوی بحرانهای بزرگتر رو بگیریم.
در نهایت، اون چیزی که تو کابل الان داره اتفاق میفته، یه نشونه از روند جهانیه که تو خیلی از قسمتهای جهان آب کم شده و شاید این شهر اولین باشه اما آخرین نخواهد بود؛ اگر دست بجنبونیم شاید هنوز بتونیم کاری کنیم!
منبع: +
