خب رفیق، میخوام یه داستان شگفتانگیز از دل رشتهکوههای کاراکورام تو منطقه کشمیر برات تعریف کنم. یه نقطهای از زمین که نه فقط برفی و خفن و دورافتادهس، بلکه پر از معماهایی که هنوز دانشمندا خیلی چیزاش رو مطمئن نیستن!
اصل ماجرا رو یه فضانورد از ایستگاه فضایی بینالمللی با عکس گرفتن نشونمون داده — تازه تاریخ عکس هم ۲۴ مرداد ۱۴۰۲ه، یعنی اصلِ جدیده! تو این عکس سه تا یخچال راهراه یا همون «جریانهای بزرگ یخ» رو میبینی که دارن با هم یکی میشن و یه توده یخی هیولا رو درست میکنن. این سهتا اسم دارن: یخچال لولوفوند (اون بالاست)، یخچال ترمشهر (پایین) و یخچال معروف سیاچن که دقیقاً وسط عکس نشسته. یه یخچال کوچیک بینام هم هست که به جمعشون اضافه شده.
این منطقه کاراکورام، یه جای خارقالعادهست کنار هیمالیا که مرز هند، پاکستان، چین، افغانستان و تاجیکستان اونجا به هم میرسه. تازه تقریباً کسی هم اون دور و برا زندگی نمیکنه چون غیرقابل سکونته عملاً.
حالا کمی از سیاچن برات بگم. این یخچال، دومین یخچال بلند (از لحاظ طول) دنیاس اگه گریلند و قطب جنوب رو بذاریم کنار! طولش حدود ۷۶ کیلومتره و عریضترین نقطهاش نزدیک ۳.۵ کیلومتر پهنا داره. سرش از ۵۸۰۰ متر بالاتر از سطح دریا شروع میشه (یعنی تقریباً بالای بام دنیا!) و تهش یا ترمینوسش (ترمینوس یعنی انتهای یخچال که یخها اونجا ذوب یا خرد میشن) حدود ارتفاع ۳۶۰۰ متره.
یه چیزی که تو عکس جلب توجه میکنه اینه که سطح یخچالها پر از خطوط موازی شده — به این خطوط میگن مورِیْن. مورین یعنی مسیر یا «تاخوردگیهایی» پر از خاک و خردهسنگ که بین یخچالهای درحال ترکیب شدن، جمع میشه و ظاهرشون رو مثل راهراه میکنه. مثلاً اونجایی که یخچال ترمشهر و اون کوچیکه به سیاچن میچسبن، یه مورین خیلی کلفت و تیره افتاده که حسابی توی عکس معلومه. شاید اگه با دقت نگاه کنی، یه دریاچه سبزرنگ و دو تیکه یخ سفید بزرگ هم که تو یکی از این مورینها گیر کردن پیدا کنی — سرراست تو سمت چپ عکس.
حالا بمب خبری اصلی: برخلاف اینکه بیشتر یخچالهای زمین بخاطر تغییرات اقلیمی (یعنی گرمتر شدن هوا به خاطر کارهای انسان و آلایندهها که باعث ذوب شدن یخها میشه) دارن هر روز کوچیکتر و آب میشن، اکثر یخچالهای کاراکورام دارن بزرگتر میشن! اینو بهش میگن «پدیده کاراکورام» یا Karakoram anomaly — یعنی یه چیز برعکسِ روند جهانی که هیچکس دقیق نمیدونه چرا اتفاق میافته.
دانشمندا هنوز سر این ماجرا اختلاف نظر دارن. بعضیا میگن این افزایش حجم یخچالها بهخاطر الگوهای خاص آبوهوایی محلیه. بعضیای دیگه اعتقاد دارن چون تو مورینهای این یخچالها کلی خاک و گرد و غبار جمع شده، اینا عایق هستن و نمیذارن گرما به یخ برسه و آبشون کنه. ولی هیچ فرضیهای کامل تایید نشده و همه همچنان دارن بحث میکنن و تحقیق میکنن!
یه نکته جالب دیگه هم اینکه منطقه سیاچن تبدیل شده به «مرتفعترین میدان جنگ دنیا» — دقیقاً همونطور که گینس نوشته! یعنی هند و پاکستان از سال ۱۹۸۴ اون بالا پایگاه نظامی دارن و هر کی ادعای مالکیت منطقه رو داره. اما باورت میشه حدود ۲۰۰۰ سرباز که تو این درگیریها کشته شدن، اکثراً قربانی شرایط آبوهوای فوقالعاده وحشی این منطقه شدن نه گلوله و جنگ؟ (یعنی سرما و برف و یخبندان و کمبود اکسیژن بیشتر از تیر و ترکش سربازها رو میزنه!)
در کل، این یخچالها هم از لحاظ علمی معمای بزرگی هستن و هم از نظر جغرافیایی و سیاسی یه نقطه حساس و پرماجرا. تازه چشماندازشونم از فضا حسابی دیدنیه!
پس دفعه بعدی که صحبت از یخچال، زمین شناسی، یا حتی جنگهای عجیب دنیا شد، ماجرای سیاچن رو یادته! یه منطقه مرموز، سرد، راهراه و پُر از سؤال بیجواب…
منبع: +
