بیا یه خبر باحال و فضایی برات تعریف کنم! یه شهابسنگ عظیمالجثه از مریخ که تا حالا بزرگترین تیکه مریخ پیدا شده رو زمینه، همین چند روز پیش تو یکی از حراجیهای باکلاس نیویورک (همونی که ساثبیز برگزارش میکنه، کلی وسایل شگفتانگیز داره) فروخته شد. قیمتاشو میشنوی شاخ درمیاری! این شهابسنگ رو با قیمت عجیب ۵.۲۹ میلیون دلار فروختن—یعنی بیشتر از چیزی که فکر میکردن بشه (قیمتی که حدس میزدن بین ۲ تا ۴ میلیون دلار بود).
اسم این شهابسنگ خفن هست NWA 16788. NWA یعنی Northwest Africa، چون از صحرای بزرگ آفریقا (صحرای ساهارا) پیدا شده. اون ته ماجرا یه شکارچی ناشناس شهابسنگ بوده که تو آبان ۱۴۰۲ (نوامبر ۲۰۲۳) تو صحرای نیجر این تیکه رو پیدا کرده. جالبه که قبلاً محققها میدونستن این سنگ وجود داره ولی هنوز خیلی دقیق روش تحقیق نکردن، پس هنوزم نمیدونن دقیقاً چند سالشه یا چه داستانهایی تو دلش داره.
فکر کن این تیکه مریخی نزدیک به دو برابر یه توپ بسکتبالـه! وزنش میرسه به حدود ۲۴/۵ کیلوگرم (۵۴ پوند). ساثبیز میگه: «این بزرگترین تیکه مریخی هست که تا حالا رو زمین پیدا شده!» تازه، از قبلش هم یه شهابسنگ بزرگ مریخی دیگه پیدا کرده بودن که این یکی حدود ۷۰ درصد از اون هم بزرگتره! قرار بگیری جلوش احتمالاً یه سطح بیرونی شیشهای و رنگ قرمز پررنگ (به قول خودشون deep red hue) ببینی که حسابی هم چشمنوازه.
فاز اصلی شهابسنگهای مریخی چیه؟ اینا تیکههایی از مریخ هستن که میلیونها یا حتی میلیاردها سال پیش—وقتی یه سیارک یا دنبالهدار گنده به مریخ برخورد کرده—کنده شدن و پرت شدن تو فضا. بعدشم شاید قرنها بیهدف تو فضا ول چرخیدن تا بالاخره سر و کلهشون تو زمین پیدا شده!
جالبه بدونی از این نوع شهابسنگهای مریخی تا حالا کمتر از ۴۰۰ تا رو زمین ثبت کردن و اغلبشون به کوچیکی یه سنگ کوچولو یا حتی یه تیکه شن هستن! این یکی اما یه غول واقعیه؛ مثل یه «کپسول زمانی زمین شناسی از دنیایی دیگه» هست. با این اندازه و قصهی عجیبش، دانشمندها حسابی منتظرن باهاش سر و کله بزنن و کلی چیز از مریخ کشف کنن—البته فقط اگه صاحب جدیدش راضی باشه اینو بدن آزمایشگاهها که بررسی شه!
یه نکته بامزه دیگه: هنوز هیچ مریخنوردی (مثلاً همین پرسویرنس یا Curiosity که میچرخن رو مریخ) تا حالا حتی یه تیکه سنگ هم از مریخ به زمین نفرستاده. آمریکا (ناسا) هم قرار بود کلی نمونه مریخ جمع کنه بیاره، ولی پروژهش کنسل شد—یعنی فعلاً تنها راه برای اینکه سفت و محکم سنگ مریخی رو زمین داشته باشیم همین شهابسنگهاست. شاید فقط چین بتونه تا ۲۰۳۱ اولین نمونه رو مستقیم از مریخ بیاره زمین. فعلاً دست ما کوتاه و خرما بر مریخ!
راستی، این حراجی ساثبیز فقط مخصوص این شهابسنگ نبود؛ بالای ۱۰۰ تا آیتم عجیبغریب هم فروختن! مثلاً اسکلت دایناسور (یه سراتوسور جوون—همون دایناسورهای گوشتخوار دوره ژوراسیک، حیوانی باحال)، فسیل دندان کوسه غول پیکر منقرض شده (مگالودون)، ابزارهای انسان نئاندرتال (نوعی انسان ماقبل تاریخ)، و حتی یه قطعه از «رعد و برق فسیل شده» (یعنی آنی که رعد و برق رفته تو خاک و ماده عجیبی درست شده)! اسکلت سراتوسور بیچاره رو ۳۰.۵ میلیون دلار فروختن و رکوردش طرفدارهای دایناسور رو شاد کرد. گرونترین فسیل دنیا هم هنوز مال یه استگوسوروس به اسم Apex هست که تا همین چند وقت پیش با قیمت باورنکردنی ۴۴.۶ میلیون دلار فروش رفت!
حالا، چرا این تیکه سنگ و شهابسنگهای مریخی اینقدر مهمن؟ چون کلی کشف و داستان ازشون درمیاد: مثلاً محققای سال ۲۰۲۳ تو یه سنگ مریخی پیدا شده تو مراکش یک عالمه ترکیبات آلی (یعنی مولکولهایی که پایه حیات میتونن باشن) پیدا کردن. یا تو ۲۰۲۴ توی دانشگاهی، یه شهابسنگ قدیمی از مریخ پیدا شد که توش شواهد آب باستانی کشف کردن—یعنی آب تو مریخ خیلی وقت پیش هم بوده! نمونه واقعی جزئیات آب و حتی ترکیبات ضروری حیات. اینا برای هر کی به زندگی فرازمینی علاقهداره یه خبر فوقالعادهس.
جالبه بگم، دانشمندها دنبال منشأ این شهابسنگها هم میگردن. مثلاً تونستن مسیر پیدایش بالای ۲۰۰ تا شهابسنگ مریخی رو حدس بزنن و فهمیدن اکثرشون از فقط پنج نقطه برخورد بزرگ تو مریخ پریدن تو فضا. یعنی با بررسیشون میشه دقیقاً بفهمیم هر کدوم از کجای مریخ اومده و چه اتفاقاتی تو اون ناحیه افتاده! (impact site یعنی محل برخورد که سنگ پرت میشه رو فضا)
حالا سوال اینه که صاحب جدید NWA 16788 دلش میخواد بذاره دانشمندا روش تحقیق کنن یا نه؟ اگه بله، شاید به زودی رازهای جالبی از مریخ باز بشه و کلی از سوالای مهم درباره گذشته و شاید حتی حیات مریخ جواب داده بشه.
در کل اگه از علم و فضا خوشت میاد، حواست به همین اخبارای شهابسنگ مریخی باشه؛ چون فعلاً تنها پلیه که دستمون رو به مریخ میرسونه و کلی راز تو دل خودش قایم کرده!
منبع: +
