خب بذار یه داستان برات تعریف کنم درباره یه تحقیق جالب که بین دانشگاهیهای چین انجام شده. موضوعش اینه که چرا بعضیا تو دانشگاه قلدری میکنن (همون اذیت و آزار یا زورگویی تو محیط دانشگاه) و چطوری میشه جلوشو گرفت.
تو این تحقیق، محققها اومدن دو تا چیز مهم رو بررسی کردن: یکی «محرکهای وجدانی» یا در اصل “Moral Disengagement”. خب، این یعنی وقتی یکی خودش رو راضی میکنه که یه کار اشتباه مثل اذیت کردن بقیه، خیلی هم بد نیست، وجدانش رو خاموش میکنه و مثلا میگه: همه دارن این کارو میکنن، یا این فقط یه شوخی بود. دومی هم انگیزه قانونی یا همون “Legal Motivation” ـه، که یعنی یکی به خاطر احترام به قانون و ترس از عواقبش سعی میکنه کار درست رو انجام بده، حتی اگه ته دلش قانع نباشه.
آقای بندورا هم نقش مهمی تو این داستان داره. ایشون یه روانشناس معروف بود که نظریه «شناخت اجتماعی» رو مطرح کرد، یعنی رفتار آدما فقط به خودشون بستگی نداره، فضای اطراف و قوانین و جامعه هم تاثیرگذارن.
حالا محققها اومدن با استفاده از یه مدل به اسم «مدل محافظت در برابر آسیب» (Risk-buffering model یعنی اون چیزایی که میتونن جلوی اثرات بد رو بگیرن)، بررسی کنن که اگه یکی وجدانش خاموش ولی از قانون میترسه یا براش مهمه، آیا بازم قلدری میکنه یا نه.
به این خاطر رفتن سراغ ۴۰۹ تا دانشجوی چینی تو نقاط مختلف. ازشون پرسیدن و فرم پر کردن و با آمار و ارقام و ابزارهای علمی (مثل تحلیل عاملی تأییدی، الان زیاد وارد جزئیاتش نمیشم اما یعنی مطمئن شدن سوالا درست و دقیق میپرسن)، حسابی بررسیش کردن. یه ابزار مهمی که استفاده کردن بهش میگن “Hayes PROCESS macro”، که یه جور روشی هست برای اینکه ببینی یه فاکتور (مثلا انگیزه قانونی) چطوری میتونه رابطه دوتا چیز دیگه (مثلا قلدری و وجدان خاموش) رو کم یا زیاد کنه.
نتیجه چی شد؟ دیدن اونایی که وجدانشون رو خاموش کردن (یعنی با خودشون کنار اومدن که کارشون بد نیست)، بیشتر اهل قلدری بودن. برعکس، کسایی که انگیزه قانونی بالاتر داشتن، کمتر به بقیه زور میگفتن.
جالبیش اینه: حتی اگه یکی خیلی وجدانش خوابیده باشه، اگه انگیزه قانونی بالایی داشته باشه (مثلاً قانون و عواقبش براش جدی باشه)، دیگه اون رابطه قوی بین وجدان خاموش و قلدری خیلی ضعیفتر میشه. یه جورایی، انگیزه قانونی مثل ترمز عمل میکنه!
حالا محققها جمعبندی کردن گفتن که اگه فقط آدمارو نصیحت اخلاقی کنیم که خوب باشن، شاید کافی نباشه، اما اگه قوانین رو هم درست و قوی آموزش بدیم و در کنارش یاد بدیم که قانون چقدر مهمه، این دو تا با هم باعث میشه زورگویی تو دانشگاهها خیلی کمتر بشه.
به زبان ساده: انگیزه اخلاقی (که نشه وجدانمون رو خاموش کنیم) خوبه، اما بعضی وقتا واقعاً فقط بودن قانون و گذاشتن ترسِ نتیجهاش میتونه جلوی خرابکاری رو بگیره. پس ترکیب آموزش اخلاقی و آموزش قانون میتونه حسابی موثر باشه.
خلاصه، اگه میخوایم فضای دانشگاههامون رو سالمتر کنیم، باید هم رو وجدان کار کنیم، هم روی احترام به قانون!
منبع: +
