تا حالا شنیدی که بیرون کشیدن دیاکسید کربن (CO2) از هوای معمولی یه کار خیلی پرانرژی و گرون حساب میشه؟ خب، یه تیم باحال توی دانشگاه هلسینکی فنلاند یه راه پلن B جذاب پیدا کردن که این قضیه رو متحول میکنه. بذار قصهشو برات تعریف کنم!
ماجرا اینجوریه که آزمایشگاه شیمی با هدایت دکتر زهرا اشاگی گرجی یه ماده عجیب و جدید ساختن. این ماده دیاکسید کربن رو مستقیم از هوای معمولی – بدون اینکه با بقیه گازها مثل اکسیژن یا نیتروژن واکنش بده – جمع میکنه. یعنی وقتی توی هوا پخش میشه فقط و فقط میره سراغ CO2 همین!
حالا این ماده از ترکیب یه سوپربیس و یه الکل درست شده. سوپربیس یعنی یه نوع باز خیلی قوی توی شیمی که کارش گرفتن پروتون (همون H+) هست و یه کارای عجیبی تو ترکیبات شیمیایی انجام میده. دکتر اشاگی گرجی با کلی آزمایش و ترکیب مختلف، آخرش تونست مؤثرترین سوپربیس رو پیدا کنه. اسمش هم TBN یا همون 1,5,7-تریازابیسیکلو [4.3.0] نون-6-ان هست! (اسمش سخت شد، ولی خلاصه بگو یه باز خفن!) این رو با بنزیل الکل قاطی کردن و به یه محلول میرسیم که CO2 رو شکار میکنه!
حالا بریم ببینیم نتیجه این اختراع چی بوده. توی تستهای آزمایشگاهی، یه گرم از این محلول تونست ۱۵۶ میلیگرم CO2 از هوای معمولی جمع کنه. این خیلی بیشتر از اغلب روشهای “Direct Air Capture” الانیه. Direct Air Capture یعنی جمع کردن مستقیم دیاکسید کربن از هوا بدون نیاز به دستگاههای غولپیکر یا کمپرسورهای پیچیده.
یکی از نکات باحال کار اینه که برای آزاد کردن CO2 جمعشده، فقط باید محلول رو نیم ساعت تا هفتاد درجه سانتیگراد (یعنی ۱۵۸ درجه فارنهایت) گرم کنی. به نسبت روشهای قدیمی که تقریبا داغ کردن تا بالای ۹۰۰ درجه سانتیگراد رو میخواستن (آره درست خوندی، ۹۰۰ تا!) این یه شاهکاره اساسی به حساب میاد.
دکتر اشاگی گرجی هم گفته: “آسون آزاد کردن CO2 مهمترین مزیت این ماده جدیده.” وگرنه قبلا برای آزاد کردن دیاکسید کربن کلی انرژی هدر میرفت.
حواست باشه، این محلول قابل استفاده مجدده و از صد بار استفاده، بعد ۵۰ بار هنوز ۷۵٪ قدرت جذبشو داره و بعد ۱۰۰ بار استفاده، هنوز نصف کاراییش میمونه. یعنی هزینه و زحمت بازیافتش واقعا پایین میاد و برای کار صنعتی یه آپشن مهمه.
از لحاظ قیمت و ایمنی هم غصه نخور! هیچکدوم از اجزاش گرون یا خطرناک نیستن و درست کردنش هم خیلی خرج برنمیداره.
حالا قراره برای استفاده صنعتی، این محلول رو تبدیل به جامد کنن و روی موادی مثل سیلیکا یا گرافن اکسید سوارش کنن. سیلیکا و گرافن اکسید دو تا ماده معروف توی شیمی هستن که باعث میشن ترکیب بهتر با CO2 واکنش بده و استفاده صنعتی راحتتر انجام بشه.
اگه این روش به خوبی جواب بده و بتونن صنعتیش کنن، کلا جمعآوری دیاکسید کربن از هوا خیلی کمخرجتر، راحتتر و تمیزتر میشه. این وسط با بالا رفتن گازهای گلخانهای و داغ شدن زمین، همچین راهکارهایی واقعا نیازه. خلاصه، این کشف فنلاندی ممکنه حسابی معادله رو به نفع ما عوض کنه!
منبع: +
