تا حالا به تعداد آدمهایی که توی تمدن مایا زندگی میکردن فکر کردی؟ خب یه خبر بامزه برات دارم! طبق یه تحقیق جدید، حدود ۱۴۰۰ سال پیش وقتی مایاها تو دوران اوجشون بودن، جمعیتشون به ۱۶ میلیون نفر رسیده بوده! یعنی تقریبا دو برابر جمعیت امروز نیویورک! خود محققها هم باورشون نمیشد همچین عددی دربیاد.
بیاین یه کم بیشتر بشکافیم قضیه رو. قبلاً (توی یه مطالعه سال ۲۰۱۸) فکر میکردن جمعیت مایاها بین سالهای ۶۰۰ تا ۹۰۰ میلادی تقریباً ۱۱ میلیون نفر بوده. این دوران رو هم تو کتابها بهش میگن دوره “کلاسیک متاخر”. حالا اما با بررسیهای جدید که تو ژورنال معتبر علمی هم چاپ شده، این عدد رو بردن بالا و رسماً ۱۶ میلیون تا! دلیلش هم اینه که محققها از تکنولوژی خاصی به اسم “لیدار” استفاده کردن. لیدار یه جور دستگاه پیشرفتهست که با لیزر از بالا (معمولاً با هواپیما) زمین رو اسکن میکنه و ازش نقشه سهبعدی میکشه. با این نقشهها میتونن بقایای ساختمونها رو زیر جنگل پیدا کنن و حدس بزنن چه تعداد آدم اونجا زندگی میکردن.
فرانسیسکو استرادا-بلی، استاد دانشگاه تولین و یکی از محققای اصلی این مطالعه، گفته: «انتظار داشتیم جمعیت یه کم بیشتر از برآورد قبلی باشه، ولی ۴۵٪ رشد؟ خودش یه شوکه! این نشون میده که مایاها هم کلی جمعیت داشتن، هم خیلی سازمانیافته و پیشرفته بودن.»
حالا این قلمرو مایاها که کجاست؟ بیشتر جنگلهای گواتمالا، بخشهایی از بلیز و جنوب مکزیک رو شامل میشه. یعنی دقیقاً همون جایی که الان کلی جنگل استوایی انبوه هست. تیم تحقیق واسه این مطالعه، حدود ۹۵ هزار کیلومتر مربع زمین رو با لیدار اسکن کردن (یعنی تقریباً مساحت کل استان کرمان😊)، از جمله گواتمالا، غرب بلیز و ایالتهای کامپچه و کوئینتانا رو در مکزیک.
قبلاً فکر میکردن مایاها یه سری شهر پرجمعیت داشتن و بقیه مردمشون تو روستاهای دورافتاده تو جنگلا زندگی میکردن و با شهرها خیلی ارتباط نداشتن. ولی حالا مشخص شده نه بابا! اتفاقاً همه چی به هم وصل بوده، شهر و روستاها شبکهای از ارتباط و تعامل با هم داشتن. تو هر منطقه، یه میدان یا پلازای مرکزی بوده که اطرافش ساختمونهای مهم و خونههای معمولی پخش بودن. حتی تو دوردستترین روستا هم مردم فقط سه مایل (۵ کیلومتر) با این میدونها فاصله داشتن، یعنی با اینکه قشر عادی بودن، اما به امکانات مدنی و مذهبی دسترسی داشتن.
یه بخش باحال دیگه اینه که اون چیزی که قبلاً فکر میکردیم فقط جنوب و بعضی شهرهای مایا پرجمعیت بوده، درست نبود. شمال منطقه مایاها (یعنی شمال گواتمالا و بخشایی از مکزیک امروزی) هم کلی جمعیت و شهرنشینی داشته. حتی ساختارهای کشاورزی بزرگی هم تو این نقاط پیدا شده – مثلاً سیستمهایی که توسط نخبگان یا «الیتها» اداره میشده. (الیت به آدمهای خاصی میگن که قدرت و نقش مدیریتی داشتن.)
تحقیق جدید نشون داده این ساختار و شبکه ارتباط شهری و روستایی، باعث شده بود جامعه مایاها خیلی به هم مرتبط و سازمانیافته باشه. محققها حتی گفتن: «هیچ روستایی نمیشه گفت جدا بوده یا وابسته به خودش، همه جا پیوسته و درگیر بوده.” یعنی یه همچین سیستم اجتماعی باحالی داشتن!
حالا شاید بپرسی پس چی شد که این تمدن عظیم فروپاشید؟ جوابش اینه که این جمعیت زیاد احتمالاً فشارِ زیادی روی منابع طبیعی و محیطزیستشون آورده و وقتی بحران سیاسی و زیستمحیطی به هم گره خورد، اوضاعشون شلوغ شد؛ و همین منجر به سقوط تمدن شون بین سالهای ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ میلادی شد. (اگه دوست داری بدونی تمدن مایا چرا سقوط کرد، کلی مستند و مقاله دربارش هست!)
و در آخر، جالبه بدونی مایاها هنوز همون حوالی زندگی میکنن! الان درباره ۸ میلیون نفر از مردم مایا تو جنوب مکزیک و آمریکای مرکزی ساکنن و فرهنگ و زبان خودشون رو دارن.
خلاصه که تمدن مایاها خیلی عظیمتر، سازمانیافتهتر و شلوغتر از چیزی بوده که تا الان فکر میکردیم. حالا با کمک تکنولوژی لیدار، کمکم داریم رازهای بیشتری درباره آدمهای قدیم کشف میکنیم!
منبع: +
