حتما شنیدی که افسردگی یا همون دپرشن فقط یه مدل و یک تیپ نداره و آدما به شکلهای خیلی مختلفی میتونن تجربهش کنن. یه تیم پژوهشی حسابی خفن اومدن و با استفاده از دادههای متابولومیکس (یعنی بررسی مواد شیمیایی و متابولیتهایی که تو بدن تولید میشن) از بانک اطلاعاتی بزرگ UK Biobank، داستان افسردگی رو به شیوهای خیلی مدرن بررسی کردن.
تو این مطالعه، روی حدود ۷۹۴۵ نفر که الان درگیر اپیزود افسردگی بودن، اومدن و ۲۴۹ تا شاخص مختلف متابولیت رو بررسی کردن. بعدش با یه عالمه الگوریتم یادگیری ماشین (این الگوریتمهای هوشمندی هستن که دادههای پیچیده رو تحلیل میکنن)، تونستن افسردگی رو به سه نوع اصلی تقسیم کنن.
حالا بریم سراغ این سه مدل: اولی اونایی بودن که اختلال اسیدهای چرب داشتن (یعنی چیزایی که تو تنظیم انرژی و چربی بدن نقش دارن قاطی پاطی شده بود). دومیها یه مدلی بودن که وسطِ راه بودن؛ نه کامل مثل اولیها، نه مثل سومیها. سومیها کسایی بودن با هایپرلیپیدمی (یعنی تو خونشون چربی زیاد داشتن). خلاصه، تو متابولیسم بدنشون کلی تفاوت بود!
جالب اینجاست که تفاوتهای این متابولیتها هیچ ربطی به ژنها و SNPهاشون (که قطعات کوچیک ژنتیکی هستن و تو مطالعههای ژنتیکی بررسی میشن) نداشت. یعنی مشکل صرفاً ژنتیکی نبود، بلکه به شکل کارکرد بدن برمیگشت.
برای بررسی بیشتر، این مدلها رو توی یه مجموعه داده مستقل به اسم Whitehall II هم تست کردن که نتیجهها دوباره تأیید شد. بعد اومدن و ۲۴ مدل مختلف با استفاده از این متابولیتها برای شناسایی افسردگی و این زیرگروهها ساختن. مثلاً برای کل افسردگی مدلشون تونست ۶۴٪ دقت داشته باشه، ولی اگه بیایم به تفکیک اون سه مدل نگاه کنیم، دقت شناساییشون میره بالاتر: برای مدل اول نزدیک ۷۹٪، مدل دوم ۸۲٪ و مدل سوم حتی تا ۹۴٪! یعنی اگه بدونیم فرد جزء کدوم دسته متابولیکی هست، خیلی راحتتر و دقیقتر میتونیم دپرشن رو تشخیص بدیم.
جالبترش اینکه اگه ترکیبهای مختلفی از این متابولیتها رو تو مدلهای دیگه بسازیم، دقت و عملکرد مدلها تو شناسایی افسردگی حتی تا ۴۰٪ هم بهتر میشه نسبت به مدلهای سادهتر.
از نکات دیگهای که پیدا کردن این بود که شبکههای متابولیکی (همون تعامل و ارتباط متابولیتها تو بدن) تو هر مدل افسردگی نسبت به افراد سالم فرق داره، ولی اگه همه آدمای افسرده رو با هم مقایسه کنیم با آدمای سالم، خیلی فرق خاصی دیده نمیشه. پس اون زیرگروهبندی واقعاً مهم و کاربردیه!
در نهایت، این پژوهش نشون میده افسردگی از لحاظ زیستی هم چند مدل متفاوت داره و نباید با یک نسخه برای همه پیش بریم. پیشنهادشون اینه که مطالعات آینده باید هم دادههای متابولومیکس قویتر جمع کنن و هم رو گروههای مختلف افسردگی جدا جدا کار کنن تا هم تشخیص و هم درمان مخصوص هر مدل خیلی پیشرفتهتر بشه.
خلاصه اینکه: افسردگی واقعاً یه بیماری یکشکل و ساده نیست و آینده درمانش قراره خیلی شخصیتر و هوشمندتر باشه!
منبع: +
