یه خبر باحال براتون دارم! وسط دره Tehuacán تو مکزیک (حدود ۲۶۰ کیلومتر جنوب شرقی مکزیکو سیتی)، باستانشناسها سال ۲۰۱۴ توی تحقیقاتشون روی سیستمهای آبیاری قدیمی، با یه تپه عجیب و غولپیکر به شکل عقرب روبرو شدن که طولش حدود ۲۰۵ فوت (یعنی یه چیزی حدود ۶۲ متر!) بود.
جالبتر اینکه این تپه رو از ترکیب خاک و سنگ درستش کرده بودن و حتی کله، بدن، چنگکها و دم عقرب رو با دقت خاصی ساختن. دم این عقرب هم انتهاش کلی وسیله و اشیای عتیقه پیدا شده! این نشون میده که مردم اون دوران (بین سالهای ۶۰۰ تا ۱۱۰۰ میلادی) چه علاقه خاصی به این سازه داشتن.
تو آزمایش و بررسیها فهمیدن که این تپه دقیقاً مثل یه مجسمه طبیعی یا به اصطلاح انگلیسی “effigy mound” یعنی تپهای با شکل خاص (که اینجا شده عقرب)، ساخته شده. تو آمریکا شمالی چنین تپههایی زیاده، اما تو منطقه مزوآمریکا (یعنی سرزمینهای باستانی مکزیک و اطرافش)، پیدا شدن همچین چیزی حسابی نادره!
حالا چرا این عقرب مهمه؟ باید بدونین که تو فرهنگهای باستانی مزوآمریکا، عقرب یا به اسم خودشون “Tlāhuizcalpantēcuhtli”، یکی از خدایان مهم و نماد ستاره صبح یا همون سیاره ونوس بوده. خودشون عقرب رو نشونه یک قدرت آسمونی میدونستن و تو آیینهای مذهبی حساب ویژهای براش قائل بودن.
یه نکته عجیبه اینکه این تپه فقط جنبه تزئینی یا مذهبی نداره. بررسیها نشون داده که عقرب جوری رو زمین ساخته شده که خیلی با دقت با طلوع و غروب خورشید تو روزهای انقلاب تابستانی و زمستانی (solstice یعنی زمانی که طولانیترین یا کوتاهترین روز ساله) همخط شده! مثلاً اگر کسی درست کنار نیش (stinger) عقرب بایسته، تو صبح انقلاب تابستونی، خورشید دقیقاً بالای نوک چنگال شمالی (چپ) عقرب طلوع میکنه. چند روز قبل از اون هم، خورشید بین دو تا چنگال عقرب بالا میاد و یعنی به کشاورزهای محلی پیام میداده که وقت کشت و زراعت رسیده و فصل بارندگی داره شروع میشه.
این وسط اگه زمستون باشه، به گفته محققها، اگه کسی بره سر چنگال چپ وایسته، با غروب خورشید میتونه بفهمه زمستونیترین روز سال رو پشت سر گذاشته. این یعنی این تپه بیشتر شبیه یه رصدخونه باستانی بوده! رصدخونه یعنی جایی که مردم میومدن از اونجا ستارهها و تغییرات آسمون رو تماشا کنن و نکته جالب اینجاست که این جور دانش نجومی همیشه دست طبقه نخبه و رئیسها نبوده و حتی مردم معمولی هم تو جریان بودن.
ساخت این تپه، فقط کار خوشگلسازی نبوده، بلکه یه مجموعه بزرگ بوده که حدود ۹ هکتار رو پوشش میداده و ۱۲ تا تپه و ساختمون توش بوده – یه جور مجموعه مراسمی و کشاورزی! توش اتاق و دیوار و حتی احتمالاً قبر یا محلی برای نگهداری وسایل مهم هم بوده. پس نشون میده جامعه اون زمان خیلی پیشرفته و منظمی داشتن و کشاورزها (به قول خودشون campesinos یعنی روستاییها و کشاورزهای ساده)، مثل امروزیها مستقل و با ابتکار بیشتری از دست بزرگان و حاکمان زندگی میکردن.
تو بقایایی که از این محل پیدا شده، انواع کاسه و کوزه و تیکههای ظرف سفالی، خوردهریزای شبیه بشقاب و حتی molcajete (همون هاون سهپایه که برای ساییدن غذا استفاده میکردن) و بخورسوز و چندتا مجسمه توخالی که احتمال داره تو آیینهای مذهبی ازشون استفاده میشده، به دست اومده.
در کل، این کشف نشون میده که مردم عادی تو مکزیک باستان، هم زمان خودشون رصدخونه ساختن، هم آسمونو رصد میکردن و زمان کاشت و برداشتشون رو با حرکت خورشید تنظیم میکردن! احتمالاً هربار طلوع یا غروب ویژهای که با چنگال یا نیش عقرب رو تپه میافتاد، کلی مراسم و جشن و آیین راه مینداختن و این نشوندهنده اهمیت عجیب نجوم تو زندگی روزمرهشون بوده.
پس اگه خواستید یه سفر باستانی تخیلی برید، فقط لازمه تو ذهنتون کنار کانالهای آبیاری هزار ساله مکزیک وایسید، یه عقرب غولآسا جلوی روتون و آسمون پر ستاره بالای سرتون… مطمئناً اون موقع میفهمین عقربها فقط تو توالت خونهها اتفاقی پیدا نمیشن ;)!
منبع: +
