تا حالا فکر کردی موشهای برهنه یا همون Naked mole ratها — که بدجور شبیه کاراکترهای انیمیشنی هستن، همونایی که پوست چینچینی و مو نداره — توی کلونیهاشون چه کارایی میکنن؟ یه تحقیق جدید خیلی باحال نشون داده که تو این تونلهای زیرزمینی، هر موش گوشهای از کار رو گرفته: یکی مسئول تمیزکاری دستشوییه، یکی آشغال جمعکنه و… یعنی حسابی تقسیم کار دارن!
تقسیم کار بین این حیونا خیلی جدیه. اگه نمیدونی eusocial یعنی چی، بذار ساده بگم: تو دنیای جونورهای eusocial، مثلاً همین موشهای لخت، یا حتی مورچهها و زنبورها، همه به جز ملکه کارگرن و فقط یکی ملکهس که بچه به دنیا میاره. بقیه باید واسه زندگی کل کلونی زحمت بکشن و نقشهای مشخصی دارن. برای موشهای لخت، این کلونیها ممکنه از ۲۰ تا چند صد نفر (!) برسن و تونلهاشون هم بعضی وقتا کیلومترها طول میکشه.
حالا داستان از اینجا جالبه که دانشمندان تو دانشگاه توکیو خواستن ببینن این تقسیم کار جدی تا چه حد پیش رفته. چی کار کردن؟ یه کلونی ساختگی تو آزمایشگاه ساختن — با ۹ تا اتاق کوچولو که با لوله به هم وصل بود و هر کدوم فقط ۱۵ در ۱۵ سانتیمتر! تو هر اتاق هم یه کاربرد گذاشتن: اتاق خواب، زبالهدونی، سرویس بهداشتی (!) و چندتای دیگه که هدف خاصی نداشت.
برای اینکه ببینن کی کجا میره، رو بدن پنج کلونی موش، هریک حدود ۲۰ عضو، میکروچیپ کاشتن — کوچیکترین GPS ممکن! با این ترفند تونستن دقیقاً پیگیری کنن که کدوم موش داره چه نقشی بازی میکنه.
نتایجش؟ اصل کاریها یعنی ملکه و اون چند تا نر مسئول تولید مثل، کل روز دور هم میچرخیدن و از بقیه جدا بودن. اما کارگرها خودشون چند دسته بودن: یه تیم بیشتر تو زبالهدونی بودن و احتمالاً کارشون جا به جا کردن آشغاله؛ یه مشت هر روز تو “دستشویی” بودن و سگدو میزدن برای تمیزکاری! یه گروه دیگه هم بچهترها و پیرا بودن که اکثراً تو اتاق خواب لم داده بودن.
خلاصه آنالیز رفتارها نشون داد سوای اینکه هرکسی کلی کارگر حساب میشه، باز تو همین جمع کلی نقش و دستهبندی هست. ترهیرو اوکویاما، دانشمند علوم اعصاب رفتاری و سرپرست همین تحقیق، میگه: “این تقسیم کارها رو قبلاً درست نمیشناختیم. حالا به نظر میاد کلونی موشهای لخت حتی پیچیدهتر از اونی هست که فکرشو میکردیم.”
البته بعضی پژوهشگرها مثل مارکوس زتل (کارشناس اکولوژی رفتاری از سوئد) یه کم با احتیاط به قضیه نگاه میکنن. میگن خب این رفتارای متنوع بین کارگرها تو هر کلونی اجتماعی دیده میشه؛ بعضیا پرانرژیترن، بعضیا خجالتیتر، بعضیا اجتماعیتر. آدما بهش میگن شخصیت، بعضیا هم سیستم طبقهای یا caste system (یعنی همه از یه خانواده نیستن و هرکی نقش خودش رو میگیره). و میگن نمیشه خاطر جمع بود که اینی که تو آزمایشگاه دیدیم، واقعاً تو طبیعت هم عیناً همینطوره، چون باقی کلونیها کلی بزرگتر و پیچیدهتر از این جعبه آزمایشی هستن.
با همه این اما و اگرها، هنوز محققهایی که واقعا با موشهای لخت کار کردن، میگن تو رفتار تو این کلونیها یه پیچیدگی مخفی وجود داره. هر گروه و هر فرد نقش مخصوص خودش رو داره! حتی میبینن موشها وقتی تو تونلهای بزرگ طبیعیشون راه میرن، با هل دادن یا فرار کردن از هم، سعی میکنن جای خود رو تو سلسلهمراتب اجتماعی مشخص کنن و اصلاً شبیه یه جامعه کوچیک انسانی رفتار میکنن!
جمعبندی: حتی اگه یه موش لخت کوچولو باشی، ممکنه عمرت صرف تمیزکاری دستشویی یا جمع کردن زباله یا نگهداری بچههای کلونی یا حتی فقط لم دادن تو تختخواب بشه! و معلوم شد کلونیهای این جونورای عجیب خیلی فراتر از چیزی هست که فکرشو میکردیم حرفهای و سازماندهیشدهست.
منبع: +
