از همون اول که سلولها حدود ۳.۸ میلیارد سال پیش روی زمین ظاهر شدن، ویروسها بودن و این وسط یه جدال حسابی بینشون شروع شد! یعنی ویروسها همیشه دنبال راهی بودن تا بیان سراغ سلولها و سلولها هم مدام داشتن روشهایی برای دفاع از خودشون پیدا میکردن. این کشمکش بین ویروس و سلول باعث شد چیزی به اسم سیستم ایمنی بدن بهوجود بیاد. سیستم ایمنی، یعنی اون ارتشی که بدن درست کرده تا بتونه بین “خودی” و “غریبه” فرق بذاره و در واقع هر چیز خارجی یا مشکوک رو بزنه بیرون، مثل ویروسها یا حتی مواد دارویی.
حالا اینجاست که داستان جذابتر میشه. وقتی داروها یا هر ماده شیمیاییای رو وارد بدن میکنیم، سیستم ایمنی شاید بهشون به چشم یه مهاجم نگاه کنه و سعی کنه اونا رو بندازه بیرون. مثلاً اگه تا حالا تزریق داشتی، احتمالاً قرمزی یا تورم (که همون التهاب یا inflammatory response هست) رو دیدی. بیشتر وقتا این واکنش بدن خفیفه، اما اگه دارو آروم آروم و طولانیمدت وارد بدن بشه – مثلاً مثل شیمیدرمانی که چند ساعت طول میکشه – احتمال اینکه سیستم ایمنی شاکی بشه بیشتر میشه.
واسه همین تو شیمیدرمانی ممکنه دکترها قبل از شروع دارو، یه سری داروی ضدالتهاب بدن که بدن اذیت نشه و واکنش بد نشون نده.
حالا بیایم سر اصل مطلب: نانوذرات! این واژه ممکنه ترسناک یا عجیب به نظر برسه، ولی نانوذرات (Nanoparticles) یعنی مواد کوچولویی که اندازهشون تقریباً یک دههزارم میلیمتره! خیلی کوچیکن، اما قدرت شگفتانگیزی دارن: بدن میتونه اونا رو راحت جذب کنه و به خاطر همین برای انتقال دارو خیلی باحالن.
نکته جذابش اینجاست که با وجود اینکه این ذرات خیلی ریزن، میتونن بار زیادی از مولکولهای دارو رو با خودشون حمل کنن. مثلاً حتی میشه داروهایی که از DNA یا RNA درست شدن رو با همین نانوذرات برد توی سلولها! یکی از معروفترین نمونههاش واکسن کروناست که حتماً شنیدی: واکسنهای mRNA (یعنی RNA پیامرسان) با نانوذرات چربی ساخته شدن و همین باعث شد این واکسنها بتونن اطلاعات رو وارد سلول بدن کنن و سیستم ایمنی رو آموزش بدن.
ولی نکته اینجاست که وقتی این نانوذرات وارد بدن میشن، سیستم ایمنی باز هم ممکنه اونا رو غریبه ببینه و حمله کنه. ولی صبر کن، این میتونه خبر خوبی باشه!
یه تیم علمی توی دانشگاه کلرادو سالهاست روی همین نانوذرات و نحوه عملکردشون تحقیق میکنه. اونا فهمیدن که سیستم ایمنی تو برخورد اول با نانوذرات مخصوصاً وقتی دارو حمل میکنن، ممکنه خیلی سریعتر اون دارو رو از بدن پاک کنه. دقیقاً مثل وقتی که بدن برای مقابله با یه ویروس جدید آماده میشه و سری بعد خیلی قویتر واکنش نشون میده. این یعنی اگر دوز دوم دارو به فاصله کوتاه داده بشه، بدن سریعاً جمعش میکنه؛ ولی یه چیز جالب: تاثیر این جریان برای سلولهای سالم اتفاق میفته، ولی سلولهای توموری (یعنی سلولهای سرطانی) به خاطر خاصیتهایی که دارن کمتر تحت تاثیر سیستم ایمنی قرار میگیرن.
عامل اصلی این جریان یه پروتئین به اسم “اینترفرون-لامبدا” هست. این پروتئین جوری ورود ویروسها و همینطور حضور نانوذرات بعدی رو محدود میکنه، اما ظاهراً به تومورها زیاد کاری نداره. در نتیجه، ایده اینه که میشه با ترکیب داروی شیمیدرمانی و نانوذرات، و حتی استفاده از اینترفرون-لامبدا، دارو رو بیشتر به سمت تومورها هدایت کرد و کمتر به سلولهای سالم آسیب زد.
تا الان، وقتی مریضها شیمیدرمانی میگیرن، متاسفانه دارو به اسم خودش به سلول سالم و سرطانی حمله میکنه و بهخاطر همین عوارضی مثل ریزش مو، مشکلات گوارشی یا حساسیتات پوستی پیش میاد. ولی اگه با این روش جدید دارو رو بیشتر به تومور برسونیم و کمتر به سلول سالم، هم تاثیر درمان بیشتر میشه هم عوارض جانبی کمتر.
تو تستهایی که روی موشها انجام شده، وقتی قبل از شیمیدرمانی با نانوذرات، به موش اینترفرون-لامبدا میزدن، موشها بیشتر زنده میموندن و کمتر وزن کم میکردن. واقعاً امیدوارکنندهست!
البته راه زیاد باقی مونده تا این شیوهها مثل ویروسها بتونن راحت و بدون مزاحمت وارد سلولها بشن، اما اگه بشه از همین سیستم ایمنی که میلیاردها سال داره ویروسها رو فلتر میکنه به نفع خودمون استفاده کنیم، میتونیم درمان سرطان رو کلی بهتر و کمضررتر کنیم.
پس خلاصه ماجرا این شد: نانوذرات کمک میکنن دارو بهتر و دقیقتر وارد بدن بشه، و با سواری گرفتن از سیستم ایمنی و خواص اینترفرون-لامبدا، شاید خیلی از بدیهای شیمیدرمانی رو کمتر کنیم. این یعنی آینده درمانهای سرطان خیلی جذابتر از چیزی میشه که الان هست!
منبع: +
