خب بیاید براتون یک خبر خیلی جذاب از دنیای علم و تکنولوژی رو تعریف کنم! دانشمندها اخیراً دست به کار شدن و با استفاده از نانوتکنولوژی، یه روش جدید برای درمان بیماری آلزایمر توی موشها ساختن که واقعاً تحولات بزرگی نشون داده.
ماجرای این روش جالب چیه؟
این بار بحث فقط داشتن یه داروی جدید نیست، سر و کله یه سری “سوپرامولکولار داراگ” (یعنی داروهایی که از چند مولکول به هم چسبیده ساخته شدن و خودشون خاصیت دارویی دارن، نه اینکه فقط یک چیز رو حمل کنن) پیدا شده که خودشون مثل یه داروی مستقل عمل میکنن. یعنی دیگه فقط دارو نمیبرن توی مغز؛ خودشون دارو هستن!
حالا جالبیش اینجاست که این روش مثل بقیه تلاشها نمیاد مستقیماً سراغ نورونها (یعنی همون سلولهای مغزی) بره، بلکه هدفش رو گذاشته روی “سد خونی-مغزی” یا همون Blood-Brain Barrier که نقش یه نگهبان حسابی توی مغزو بازی میکنه. این سد جلوی ورود هرچیزی رو که واسه مغز ضرر داره، مثل سموم یا میکروبها، میگیره. وقتی توی بیماریهایی مثل آلزایمر این سد آسیب میبینه، حسابی همه چی به هم میریزه و پروتئینهای سمی مثل “آمیلوئید-بتا” (Aβ) جمع میشن و نورونها رو خراب میکنن.
این تیم تحقیقاتی بینالمللی که ترکیبی از دانشمندهای انستیتو زیستمهندسی کاتالونیا و بیمارستان غرب چین بودن، اومدن موشهایی رو که با دستکاری ژنتیکی شبیه آدمهای مبتلا به آلزایمر شدن بودن، انتخاب کردن. این موشها مخصوصاً طوری طراحی شده بودن که کلی پروتئین بدجنس Aβ تولید میکنن و مشکلات حافظه و رفتارهایی دقیقاً مثل آلزایمر توشون دیده میشه.
سه بار تزریق کافی بود!
حالا جالبیش اینجاست که دانشمندها فقط سه دوز از این داروهای نانو رو به این موشها زدن و بعد شروع کردن به چک کردن وضعیتشون و دیدن چه اتفاقی میافته. همین که یه ساعت گذشت، مقدار پروتئین سمی Aβ توی مغز موشها ۵۰ تا ۶۰ درصد کمتر شد! یعنی یه جورایی مغز داشت خودش رو تمیز میکرد!
تازه هیجانانگیزش جایی بود که چند ماه بعد، وقتی موشهای درمانشده وارد سن ۱۸ ماهگی شدن (در دنیای موشها یعنی چیزی شبیه ۹۰ سالگی آدمیزاد!)، باز هم رفتارشون کاملاً شبیه موشهای جوون و سالم شده بود. یعنی اثر درمانی واقعاً موندگار بود نه فقط یه مسکن کوتاهمدت!
راز کار چیه؟
تمام این داستان به خاطر اینه که این نانوداروها موفق شدن دوباره رگهای مغزی رو به حالت طبیعی برگردونن و یک چرخه رو که باعث جمع شدن سموم میشد، شکست دادن. سد خونی-مغزی وقتی درست کار کنه، خودش کلی پروتئینهای بد و مواد سمی رو از خون رد میکنه و بیرون میریزه. این وسط یه پروتئین خاص به اسم “LRP1” نقش قفل و کلید این فرآیند رو بازی میکنه (یه جورایی مثل گیت ورود و خروج مواد از مغز). توی آلزایمر معمولاً این سیستم لَنگ میزنه یا مثل یه چاه گرفته، دیگه خروجی نداره.
این نانوداروها دقیقاً شبیه قفل این LRP1 کلید میشن و کمک میکنن که Aβ از مغز خارج شه. خلاصه دوباره راه عبور و مرور مواد سمی باز میشه و مغز یه نفس راحت میکشه! دانشمندها گفتن این داروها یه جور “سوییچ” ساختن که چرخه تخلیه سموم مغز رو روشن میکنه.
کجا منتشر شده این خبر و برای آینده چه معنیای داره؟
خب اگه کنجکاوی بدونی، این یافتهها توی مجله انجمن Signal Transduction and Targeted Therapy توی ۶ اکتبر منتشر شده و خیلیها رو هیجانزده کرده. چون الان توی آمریکا بالای ۶.۷ میلیون نفر با آلزایمر دست به گریبانن. اگر این روش واقعاً روی انسان هم همینطور جواب بده، راه درمان به کلی عوض میشه و امید زیادی برای درمان قطعی آلزایمر به وجود میاد – چون دیگه مستقیم رفتن سراغ مشکل رگهای مغزی، نه فقط علائم سطحی!
در نهایت، این خبر نشون میده هر روز با پیشرفت علم و نگاهی متفاوت، حتی بیماریای قدیمیای مثل آلزایمر هم شاید بالاخره یه روزی شکست بخورن. چه دنیای عجیب و هیجانانگیزی داریم، نه؟
منبع: +
