تو این سالها کلی کشف جالب درباره ژنهای نئاندرتالها شده و اینکه چطور هنوز هم تو بدن ما آدما اثرشون رو گذاشتن. حالا یه تحقیق جدید اومده گفته شاید بعضی از مشکلات مغزی که واقعا عجیب و بعضی وقتا خطرناک هستن، تقصیر ژنهای نئاندرتالیه که از اجدادمون بهمون رسیده!
ماجرا درباره بیماریای به اسم “ناهنجاری کیاری نوع یک” یا همون Chiari malformation type I هست. ببین اسمش ترسناکه ولی بذار ساده توضیح بدم: تو این مشکل، یه قسمت از مغز به اسم مخچه (همون قسمتی که حرکت و تعادل بدن رو کنترل میکنه) میاد و از سوراخ پایینی جمجمه میزنه بیرون و حتی وارد کانال نخاعی میشه. یعنی مغز عملا جا کم میاره و یه تیکهش روون میشه سمت پایین! این قضیه میتونه باعث سردرد بشه، گردن درد بدی ایجاد کنه یا حتی سرگیجه بده. اگه خیلی زیاد باشه و مغز بیش از حد بیاد پایین، حتی میتونه جون طرف رو هم تهدید کنه.
تو موارد خفیف، دکترها معمولا با داروهایی مثل شلکنندههای عضلانی مشکل رو مدیریت میکنن، اما اگه قضیه حاد بشه، مجبور میشن حتی یه تیکه از استخون جمجمه یا مهرهها رو بردارن تا به مغز جا بدن! واقعاً دردسر درست میکنه…
این بیماری اولین بار تو قرن نوزدهم توسط یه پاتولوژیست اتریشی به اسم هانس کیاری کشف شد (واسه همین اسمش همین شده!). قبلا فکر میکردن این بیماری فقط حدود ۱ نفر از هر ۱۰۰۰ نفر رو درگیر میکنه، ولی تحقیقات تصویربرداری جدید دارن نشون میدن که شاید این عدد حتی ۱ به ۱۰۰ هم باشه! فقط چون خیلی وقتا علائمی نشون نمیده، ملت متوجه نمیشن که دارنش.
علت اصلی اینه که استخوان پسسری (همون Occipital bone که پشت جمجمهست) کوچیکتر از حده و مغز تو جمجمه جا نمیشه. ولی خب هنوز دقیقاً معلوم نیست چی باعث میشه این استخون پشت کله کوچیکتر از حالت نرمال شکل بگیره.
حالا داستان نئاندرتالها چیه؟ سال ۲۰۱۳ یه عده دانشمند اومدن گفتن شاید این مشکل نتیجه آمیزش بین نئاندرتالها و انسانهای امروزی در اروپا و آسیا بوده. مثلاً میدونستی همه انسانها به جز اونهایی که تو قاره آفریقا زندگی میکنن، بین ۱.۵ تا ۲ درصد از ژنومشون ژنهای نئاندرتال رو دارن؟
یه نکته جالب اینه که جمجمه انسان امروزی خیلی گِرد و پشتش کاملا منحنیه، ولی جمجمه نئاندرتالها دراز و پشتش زاویهداره و کمتر گرده. تحقیق ۲۰۱۳ گفته بود ممکنه این ژنهای نئاندرتالی هنوز رو شکل جمجمه ما تاثیر بذارن و باعث بشه تو بعضیا اندازه و شکل جمجمه با مغز هماهنگ نباشه، مخصوصاً در قسمت کف جمجمه که این بیماری کیاری هم اونجا اتفاق میفته.
برای اینکه بفهمن این فرضیه درست هست یا نه، یه تیم اومدن تو مطالعه جدید از ۱۰۳ نفر اسکن سهبعدی (۳D CT scan یعنی تصویرسازی دقیق از داخل جمجمه با اشعه ایکس) گرفتن — ۴۶ نفرشون این اختلال رو داشتن و ۵۷ نفرشون نه. جمجمهشون رو هم با هشت فسیل جمجمه از فامیلای نزدیک انسان، مثل نئاندرتال، “هومو هایدلبرگنسیس”، “هومو ارکتوس” و انسان خردمند (هومو ساپینس) مقایسه کردن.
نتیجه باحال بود: اونایی که این اختلال رو داشتن، جمجمهشون شبیه نئاندرتالها بوده! بقیه آدمها، چه فسیلها و چه آدمهای سالم، جمجمهشون شبیه انسان مدرنه. درواقع، کسایی که دچار این اختلال هستن یه «اثر قدیمی ژنتیکی» تو اسکلتشون دیده میشه که ما رو به زمان نئاندرتالها میبره!
مارک کالارد — یه متخصص دیرینانسانشناسی (Paleoanthropologist یعنی کسی که زندگی و اسکلت انسانهای اولیه رو مطالعه میکنه) — میگه هنوز صد درصد مطمئن نیستیم رابطه مستقیمی بین این ژنها و بیماری باشه، چون یه مطالعه هیچوقت نمیتونه همهچیو قطعی بکنه. اما این تحقیق یه قدم بزرگ به سمت فهمیدن چرخه علت و معلول این بیماریه. هر چی بهتر بدونیم دقیقاً چی باعث این مشکل میشه، میشه زودتر جلوشو بگیریم یا حتی درمانش کنیم.
یه نکته دیگه که کالارد گفته: اگر تحقیقات بعدی تایید کنه که ژنهای نئاندرتال واقعا باعث این بیماری میشن، شاید بهتر باشه تو ارزیابیهای سلامت بچهها دنبال این ژنها هم بگردیم. اینجوری میشه اونایی که بیشتر در معرض خطر هستن رو شناسایی کرد و مراقبت بهتری براشون انجام داد.
یه نکته باحال اینجاس: از اونجا که ژنهای نئاندرتال تو مردم اروپا و آسیا بیشتر دیده میشه، انتظار میره این بیماری تو اون کشورها هم بیشتر باشه و تو مردم آفریقا خیلی کم باشه. پس حتی موقع تحقیق علمی هم ژنتیک اجدادمون هنوز تاثیر خودش رو نشون میده!
این یافتهها ۲۷ ژوئن تو مجله Evolution, Medicine, and Public Health چاپ شده و قرار تحقیقات بیشتر انجام بشه — مخصوصاً رو فسیلها و تو کشورهایی که تنوع ژنتیک زیادی دارن.
خلاصه، دیگه مطمئن شدیم که بخشی از سلامتی ما خلاصه نمیشه به سبک زندگی و تغذیهمون؛ بعضی بیماریها واقعا تهموندهی دوران ماقبل تاریخ و اجدادمون هستن! پس اگه تا الان فکر میکردی اون نئاندرتالهای عجیب همه منقرض شدن و اثری ازشون تو وجود ما نیست، حواست باشه شاید سردرد و گردندرد امروزت یه ریشه ماقبلتاریخ داره 😉
توضیحات دوستانه:
- نئاندرتالها: فامیلای خیلی خیلی قدیمی ما انسانها که حدود ۴۰ هزار سال پیش منقرض شدن.
- مخچه: یه قسمت کوچیک تو پشت مغز که کارش کنترل حرکت و تعادله.
- پاتولوژیست: دکتری که تخصصش بررسی بیماریها و عللشونه.
- CT scan: نوعی عکسبرداری خیلی دقیق با اشعه ایکس که از بدن و اسکلت تصویر سهبعدی میسازه.
- ژنوم: کل اطلاعات ژنتیکی که تو سلولهای بدنمون وجود داره.
اگه دوست داشتی بیشتر درباره تاثیر ژنهای نئاندرتال بدونی، کلی مقاله جالب هست که مثلا میگه چطور این ژنها هنوز هم روی سلامت ما تاثیر دارن یا حتی چطور باعث شده بعضی بیماریها تو جمعیتهای خاص بیشتر دیده بشه!
منبع: +
