یه خبر خیلی جالب اخیراً منتشر شده درباره ارتباط عجیب بین ورزشکارا و ژنهای اجدادمون یعنی نئاندرتالها! میدونی نئاندرتالها کی بودن؟ همون انساننماهای اولیه که هزاران سال پیش کنار انسانهای امروزی زندگی میکردن و یه جاهایی حتی با همدیگه ترکیب ژنتیکی پیدا کردن. حالا دانشمندها کشف کردن یه ژن خاص از نئاندرتالها که ممکنه باعث بشه ورزشکارا به اون اوج قهرمانی که دوست دارن نرسن!
داستان از این قراره که حدود ۵۰ هزار سال پیش، انسانهای امروزی با نئاندرتالها توی اروپا و آسیای غربی قاطی شدن و کلی ژن گرفتن. گفته میشه با این میکس ژنتیکی، الان غیرآفریقاییها حدود ۱ تا ۲ درصد DNAشون نئاندرتالیه. اما ژنی که الان حرفش رو میزنیم، یه واریانت (یعنی همون نسخه کمی متفاوت یه ژن) از «AMPD1» هست. این ژن یکی از مسئولای تنظیم سطح انرژی توی عضلاته.
راستی، AMPD1 چیه؟ این اسم مخفف آنزیمیه که کمک میکنه عضلهها بتونن سوخت تولید کنن تا موقع ورزش کم نیارن. اگه فعالیتش پایین باشه، عضلههات زودتر خسته میشن و نمیتونی انرژی کافی تولید کنی.
برگردیم به داستان: توی یه تحقیق که توی مجله Nature Communications چاپ شده، محققها DNA بیش از ۲۷۰۰ نفر رو بررسی کردن، اونایی که این نسخهی ژن نئاندرتالی رو داشتن، تقریباً نصف بقیه شانس داشتن که ورزشکار حرفهای یا سطح بالا بشن!
این ژن توی امروزیها هم پیدا میشه: حدود ۸٪ اروپاییها، ۳٪ مردم آمریکا (سرخپوستای Native)، و ۲٪ جنوب آسیاییها دارنش. اما توی آفریقاییها و شرق آسیاییها کلاً پیدا نشده. یعنی شاید نئاندرتالها فقط توی اروپا و یه کم هم آسیاها مشغول ژن دادن بودن!
حالا مشکل این ژن چیه؟ موقع ورزش شدید، عضلههای ما برای تولید انرژی شدیداً به «ATP» نیاز دارن. ATP رو بهش میگن باتری از نوع زیستی! بدن ما برای ساخت ATP از یه مولکولی به اسم ADP شروع میکنه و طی یه واکنش، دو تا ADP رو با هم ترکیب میکنه تا یه ATP و یه AMP تولید کنه. این AMP اضافی باید سریعاً توسط آنزیم AMPD1 جمع بشه و گرنه عضلهها خسته و کمانرژی میشن. نسخهی نئاندرتالی این آنزیم مثل آدمای معمولی کار نمیکنه و فعالیتش پایینتره. تو آزمایشگاه دیدن این آنزیم مخصوص ۲۵ درصد فعالیتش کمتر از حالت عادیه. حتی وقتی تو موشها تستش کردن، این آنزیم تا ۸۰ درصد ضعیفتر عمل کرد! یعنی عضلهها خوب نمیتونن AMP رو از بین ببرن.
جالب اینجاست که در مورد آدمای معمولی، اگه فقط یکی از دو نسخهی ژن (که از پدر و مادر میگیریم) نئاندرتالی باشه، احتمال ورزشکار سطح بالا شدنشون نصف آدمای دیگه میشه.
ولی لازم نیست نگران باشی! اگه فکر کردی داریش و حالا واسه ورزش نمیخوای دست به توپ بشی باید بگم که این جور ژنها معمولاً فقط موقع ورزشای خیلی شدید یا حرفهای مهم میشن. کار روزمره و ورزشای معمولی رو مشکلی ایجاد نمیکنن، چون بدنمون راه حلهای دیگه واسه تامین انرژی داره. مشکل فقط زمانیه که به انرژی خیلی سریع و زیاد نیاز داری، مثل مسابقات استقامت یا ورزشای قدرتی حرفهای.
دانشمندا نگران این نیستن که این ژن باعث مریضی خاصی بشه، فقط میگن ممکنه تو زمینهی ورزش حرفهای یه کوچولو عقب بیفتی. تازه جالبه بدونی توی خود نئاندرتالها هم همین ژن از قدیم تا آخراشون وجود داشته و دلیل نابودیشونم این نبوده! چون بعضی از آدمای امروزی حتی با نسخههایی زندگی میکنن که این آنزیمشون کلاً کار نمیکنه و بازم زندگی عادی دارن، پس زیاد تاثیر فاجعهای نداره.
اگر دوست داری بدونی تاثیر ژن نئاندرتال فقط همین بوده یا نه، باید بگم کلی کشف دیگه هم هست. مثلاً بعضی شرق آسیاییهایی که میتونن شیر رو تو بزرگسالی هضم کنن، این توانایی رو مدیون ژنهای نئاندرتالی هستن! یا مردم پاپوا گینهنو ژنهای خاصی از “دنیسووا”ها (یه گروه آدمنمای قدیمیتر) دارن که سیستم ایمنی قویتری بهشون داده. پس هردفعه که درباره ترکیب ژنی فکر میکنی، به اینم فکر کن که یه ذره از ژنای اجداد افسانهای تو رگهامون دارن زندگی میکنن.
در کل، حتی اگه ژن نئاندرتال داری، دنیا به آخر نرسیده! فقط یه نکتهی باحال دیگه برای بحثای دوستانه یا مسابقههای اطلاعات عمومی به دست آوردی! 😄
منبع: +
