خب، داستان چیه؟ این روزا کلی سر و صدا تو دنیای نجوم به خاطر یه «مهمون بینستارهای» جدید به پا شده! اسمش هم ۳I/ATLAS هست. شاید بپرسی این ۳I/ATLAS اصلاً چیه و چرا مهمه؟ بذار واست خیلی راحت توضیح بدم.
ماجرا اینطوریه که اخترشناسها (همون کسایی که عاشق ستارهها و دنیای فضان!) یه جسم عجیب غریب پیدا کردن که داره با سرعت زیادی از یه جای دور توی فضا میاد و رد میشه از منظومه شمسی ما. این یعنی از بیرونِ منظومه ما اومده و اصلاً عضو خانواده خورشید و سیارات ما نیست. به چنین چیزی میگن «جسم بینستارهای» یا همون Interstellar Object. یعنی مسافر واقعیِ کهکشانی!
حالا چرا اینقدر هیجانانگیزه؟ چون تو کل تاریخ بشر، فقط دو بار دیگه اجسام بینستارهای تو منظومه شمسی دیده شده بودن! اولینش «اوموآموا» (ʻOumuamua) بود، که سال ۲۰۱۷ کشف شد و کلی جنجال کرد. دومی هم دنبالهدار «۲I/Borisov» بود که سال ۲۰۱۹ از راه رسید. حالا این سومین باره که یه همچین مهمونی داریم! واسه همین اسمش هم شده ۳I — این “I” یعنی Interstellar، همون بینستارهای خودمون.
۳I/ATLAS چطوری کشف شد؟
اسم کامل این مهمون تازه کشف شده «۳I/ATLAS» هست؛ ATLAS هم اسم پروژهایه که اون رو پیدا کرد (ATLAS یعنی Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System — یه سیستم هشدار سریع برای شناسایی اجرامی که ممکنه به زمین نزدیک بشن). اخترشناسها وقتی دیدن مسیر حرکت این جسم با بقیه دنبالهدارها و سیارکها فرق داره و به هیچ طریقی نمیتونن حرکتش رو با جاذبه خورشید توجیه کنن، سریع متوجه شدن که از یه منظومه ستارهای دیگه وارد شده. خلاصه، با هرچیزی که تا حالا تو منظومه شمسی میدیدن فرق داره!
این ۳I/ATLAS چه شکلیه و چه کار میکنه؟
فعلاً خیلی اطلاعات دقیق از ظاهرش نداریم (چون مسافتی که طی میکنه وحشتناک زیاده)، اما دادهها نشون میدن بیشتر شبیه یک دنبالهدار (Comet) هست. یعنی احتمالاً یه هسته یخی داره که داره یخ هاش ذوب میشه و دنبالهای از گاز و گرد و غبار پشت سرش درست میکنه — درست مثل اون دنبالهدارهایی که تو کارتونها میبینیم.
مسیرش هم خیلی خاصه: اینطوری نیست که دور خورشید بچرخه و برگرده؛ بلکه داره با زاویه عجیبی توی یه مسیر باز (Open Trajectory یعنی مسیری که دیگه برنمیگرده) از منظومه ما رد میشه و میره پی کارش! یعنی فرصت دیدنش کوتاهه و باید حواسمون باشه از دستش ندیم.
چرا بررسی «اجسام بینستارهای» اینقدر جذاب و مهمه؟
خب، فکرش رو بکن! اینجور اجرام اطلاعاتی با خودشون دارن که میتونن درباره منظومههای دیگه و شرایط شکلگیری دنبالهدارها و سیارکها تو کل کهکشان بهمون سرنخ بدن. مثلاً دانشمندا با تحلیل نور و دنبالهای که از این جسمها ساطع میشه (Spectroscopy یعنی بررسی طیف نورهایی که از یه جسم میاد و باهاش ترکیبات رو درمیارن)، میتونن بفهمن از چه موادی ساخته شده و آیا با چیزهایی که توی منظومه شمسی داریم متفاوته یا نه. خلاصه، یه جورایی انگار یه نامه یا پیام از جای دیگه کهکشان به دستمون رسیده!
چه زمانهایی میشه این مهمون تازه رو دید؟
۳I/ATLAS چون سرعتش بالاست و زود از کنارمون میگذره، حضورش تو منظومه شمسی کوتاهمدته. معمولاً اینجور موارد، دانشمندها کلی عجله میکنن که هرچی میتونن روش مطالعات و رصد انجام بدن تا نره و همه چی از دست بره. الان هم کلی تلسکوپ و رصدخونه در سراسر دنیا دارن لحظهشماری میکنن که بهترین عکسها و دادهها رو ازش بگیرن.
در آخر…
اگه دوست داری بدونی مرموزترین مهمونهای منظومه شمسی کیها هستن، حتماً پیگیر داستان ۳I/ATLAS باش. این جسم سومین موردیه که واقعاً از دنیایی دیگه پا به سیستم ستارهای ما گذاشته و هر رصد و مطالعهای ازش میتونه کلی راز عجیب و غریب درباره جهان اطرافمون رو برملا کنه. خلاصه، نجوم هیچوقت اینقدر هیجانانگیز نبوده! 🚀
منبع: +
