دوست داری بدونی چرا بعضیا توی فضای دیجیتال کارایی میکنن که اگه توی دنیای واقعی باشه همه بهشون میگن خلافِ اخلاق؟ توی این مقاله قراره همهی این موضوعات رو با هم مرور کنیم و یه مدل شستهرفته هم برای رفتارای این مدلی بهت معرفی کنم!
واقعیتش اینه که بیشتر تحقیقایی که تا الان درباره رفتارای خارج از عرف تو فضای آنلاین انجام شده، بیشتر رو مفاهیمی مثل cyber deviance و online deviance تمرکز داشتن. حالا این دو تا مفهوم یعنی چی؟ Cyber deviance یعنی اونجور رفتارایی که توی فضای مجازی با قوانین، انتظارات یا اخلاقیات رایج جامعه جور در نمیاد. آنلاین دیویِنس (Online deviance) هم تقریباً همین معنارو داره؛ یعنی یه عالمه کارای خلاف اون چیزی که همه انتظار دارن وقتی پای اینترنت و دنیای مجازی وسط باشه. یه مثال میخوای؟ مثل فحش دادن تو تلگرام، شایعۀ دروغ درست کردن توی توییتر، یا حتی دست انداختن آدمها با شوخیهای بیمزه تو کامنتها.
حالا مشکلی که توی بیشتر تحقیقهای قبلی وجود داره اینه که خیلی نیومدن این رفتارای عجیب رو درست و حسابی تو دستهبندیهای مشخص بذارن؛ یعنی دقیق نگفتن کدوم رفتارها دقیقاً چه ویژگیهایی دارن یا چه آسیبی به بقیه میزنن. تازه به این موضوع هم نگاه اخلاقی نکردن که مثلاً تو هر فرهنگی یه چیزی ممکنه غیراخلاقی حساب بشه و تو یه فرهنگ دیگه نه!
اینجا بود که نویسندههای این مطالعه اومدن و گفتن بیاید یه کاری کنیم. اونا با یه بررسی عمیق (با روشی که خودشون بهش میگن integrative literature review یعنی یه مرور کامل و ترکیبی روی تحقیقات قبلی) کلی مقاله از دیتابیس Web of Science (کارش جمعآوری مقالات علمی معتبره) و گوگل اسکالر جمع کردن؛ مخصوصاً تحقیقاتی مربوط به سالهای 2020 تا 2024. آخرش هم حدود 190 مقاله انتخاب کردن که بعضیاشون حتی مربوط به سالهای قبلتر هم بوده.
حالا نکته جالب ماجرا اینه که اونا اومدن رفتارایی که بهشون میگن «رفتار انحرافی آنلاین» رو به طور سیستمی دستهبندی کردن. منظور از رفتار انحرافی آنلاین همون چیزاییه که خلاف انتظارات اخلاقی اکثریت جامعه تو دنیای دیجیتال هست. مثلاً پخش چت خصوصی ملت، قلابی بودن هویت خودت، هیت دادن (یعنی نفرت پراکنی)، یا حتی زورگویی و قلدری سایبری (cyberbullying یعنی آدمارو آنلاین اذیت کردن).
اما همه چیز به اینجا خلاصه نمیشه! نویسندهها گفتن باید به تفاوتهای فرهنگی و منطقهای هم توجه کرد. یعنی، مثلاً یه رفتاری که تو ژاپن خلاف اخلاقه، شاید تو ایران یا آمریکا اینجوری حساب نشه. پس خیلی مهمه موقع مدلسازی و دستهبندی رفتارای انحرافی آنلاین، به این تفاوتها دقت کنیم. خلاصه، مدل مفهومی که اینا ساختن کمک میکنه آدمهای دستاندرکار مثل معلمها، والدین یا سیاستگذارها راحتتر بتونن رفتارای عجیب آنلاین رو شناسایی، پیشگیری و رسیدگی کنن تا فضای مجازی سالمتر و قابل اعتمادتر بشه.
یادآوری کنم که این مقاله از پژوهشگرا خواسته حتماً روی نظریههای نمایندهای که میتونن توضیح بدن چرا آدمها آنلاین اینجوری میشن یا چه عواملی رو این رفتارها اثر میذاره، بیشتر کار کنن. ضمناً این مدلها باید واضحتر بشن تا تقسیمبندی بین رفتارای مختلف گم نشه و آدم بدونه دقیقاً با چی طرفه.
در نهایت این پژوهش هم کلی به پیشرفت این حوزه کمک کرده، هم یه مدل قابل استفاده به همه داده واسه بهتر آموزش دادن رفتار درست تو فضای مجازی و ساختن یه اینترنت باحالتر و امنتر!
پس اگه دنبال این بودی بفهمی چطور میشه رفتارای اخلاقی یا غیراخلاقی توی دنیای آنلاین رو دستهبندی کرد و جلوی بدبختیاش رو گرفت، این تحقیق دقیقاً برات ساخته شده بود!
منبع: +
