تا حالا داستان نهنگهای قاتل یا همون اورکا رو شنیدی؟ اینا واقعاً از عجیبترین و هوشمندترین شکارچیهای اقیانوسان و تازگیا یه سری رفتاراشون، همهٔ دانشمندا رو شگفتزده کرده! بیا برات تعریف کنم دقیقاً چه خبره.
یه روز تو سال ۲۰۱۹، یه تیم تحقیقاتی نزدیک سواحل جنوب غربی استرالیا صحنهای رو دیدن که هیچوقت فراموش نمیشه: حدود دوازده تا اورکا افتادن به جون یه نهنگ آبی بالغ (که خودت میدونی بزرگترین جونور زمین محسوب میشه) و تو کمتر از یه ساعت کُشتنش و قسمتهای بزرگی از بدنش رو خوردن! باورت میشه؟ این اولین بار بود که دانشمندا همچین حملهای رو کردیت و مستند کردن، اما آخرین بار نشد! الان حتی فیلمهایی هست که نشون میده چطوری اورکا سرشو میکنه داخل دهن یه نهنگ آبی زنده تا زبونش رو بخوره!
عجایب رفتاری اروکاها…
توی چند ماه اخیر، موارد عجیبی مشاهده شده. مثلاً اورکاها بچه نهنگهای پایلوت رو میدزدن یا حتی کوسهها رو جر میدن فقط برای اینکه جگرشون رو بخورن! (کبد کوسهها یه جور سوغات مخصوص برای اورکاست.) حتی یه گروه توی سواحل اسپانیا و پرتغال شروع کردن به کوبیدن و غرق کردن قایقها.
این یعنی اورکاها واقعاً باهوشن و دارن هر روز چیزای جدید یاد میگیرن! چطوره؟
مغز اورکا؛ یه چیز عجیبتر از انسانها!
دبورا جایلز که متخصص اورکاست و تو دانشگاه واشنگتن کار میکنه، میگه اورکاها بخشهایی از مغزشون نسبت به حافظه و احساسات داره که حتی از انسان هم پیشرفتهتره! یعنی حافظه و درک احساسیشون توووپ.
ولی حالا سوال اینه: آیا واقعاً اورکاها دارن باهوشتر میشن یا فقط داریم بیشتر میبینیمشون؟
جاش مکینس، اکولوژیستی که تو دانشگاه بریتیش کلمبیا روی اورکاها تحقیق میکنه، میگه «تغییر رفتار میتونه آناتومی (ساختار بدن و مغز) یه جونور رو تغییر بده، ولی اینجور تغییرات هزاران سال طول میکشه.» پس مغزشون یهویی عوض نشده، اما سواد اجتماعیشون هر روز بیشتر میشه؛ یعنی مثلاً مادرها، هرچی بلد باشن یاد بچههاشون میدن.
همکاری و آموزش؛ راز شکارِ حرفهای
شکار نهنگ آبی یا کوسه اصلاً شوخی نیست. اورکاها دستهجمعی و با همکاری، نقشه میکشن و کار رو تموم میکنن. این رفتارها رو از هم دیگه یاد میگیرن؛ به این میگن “یادگیری اجتماعی”. مثلاً وقتی جمعیت نهنگها بعد از کاهش شکار، دوباره زیاد شد، اورکاها هم شروع کردن به یاد گرفتن تکنیکای شکارشون.
گاهی این رفتارها قدیمیاَن و آدمها فقط تازه دارن میبیننشون. مثلاً اینکه اورکاها عاشق زبون نهنگ هستن و بعضی وقتا واقعاً فقط همونو میخورن. دانشمندها میگن اورکاها هم مثل آدما سلیقه غذایی دارن!
لذت کبد کوسه و “خواص مشترک”
معروفترین دو نفر اورکا تو آفریقای جنوبی، پورت و استاربورد، چند ساله افتادن به جون کوسهها و فقط جگرشونو میخورن! یه فیلم هم از مکزیک هست که اورکاها جگر وال کوسه رو با ولع میخورن. احتمال اینکه این دو تا دانششون رو از فاصله هزاران کیلومتری به بقیه رسونده باشن، تقریباً صفره؛ پس این رفتار احتمالاً بین اورکاها همهگیر و قدیمیه.
دزدی ماهی از ماهیگیرها!
اورکاها نه تنها تو شکار هنرمندن، بلکه “کمین کردن” جلوی قایقهای ماهیگیری و خوردن ماهیهای صید شده توسط آدما رو هم مدتهاست یاد گرفتن. مثلاً حوالی جزایر کروزت (جنوب اقیانوس هند) بعد از گسترش ماهیگیری، اورکاها گروهی مزه ماهیهای انسانی رو پیدا کردن و حالا دیگه اکثر جمعیت اون منطقه این عادت رو دارن.
صد البته این اکروباتبازیها گاهی براشون گرون تموم میشه؛ تو آلاسکا، اورکاهایی که سراغ ماهیگیرها میرن، بعضی وقتا تو تورها گیر میافتن و میمیرن.
بازیهای عجیب و غریب!
آره، اورکاها حتی موقع بازی هم باهوشن! مثلاً تو سواحل شمال اقیانوس آرام، یه گروه اورکای سالمونخور هست که اصلاً به پستاندارها کاری نداره. ولی یه بازی غمانگیز دارن: نزدیک به ۶۰ ساله که با بچه گرازهای دریایی بازی میکنن و عملاً تا حد مرگ باهاشون کیف میکنن، اما نمیخورنشون! تو ۷۸ مورد مستند، حتی یه مورد هم نخوردن. محققها فکر میکنن این یه جور تمرین شکار سالمونه، چون از لحاظ اندازه شبیهان.
آیا آدما باعث “باهوشتر شدن” اورکاها شدن؟
در جواب: یه جورایی، آره. تغییرات زیادی که آدما تو دریا ایجاد کردن (مثلاً ماهیگیری و تغییرات مرگبار آب و هوا = همون تغییر اقلیم) باعث شده اورکاها مجبور بشن خودشون رو وفق بدن و رفتارشون رو یاد بگیرن و به نسل بعد منتقل کنن.
مثلاً تو قطب جنوب، اورکاها میرفتن سراغ فوکهای وِدِل که رو یخ زندگی میکنن. اما حالا که یخها آب شده، مجبور شدن دنبال فوکهایی بیفتن که خیلی به یخ وابسته نیستن و این یعنی باید یه سری تکنیک جدید اختراع کنن.
اما از اون طرف، آدمها بعضی وقتا زندگی اجتماعی اورکاها رو هم خراب کردن. مثلاً وقتی سالمون (ماهی اصلی اورکاهای آمریکای شمال غربی) رو بیرویه صید میکنن، اورکاها گرسنه و پراکنده میشن و این یعنی فرصت یادگیری رفتارهای اجتماعی کم میشه.
خلاصه اینکه هرچی محیط اطرافشون تغییر کنه (چه بهخاطر آدما، چه به خاطر شرایط طبیعی)، اورکاها هم باید سریعتر یاد بگیرن و سازگار بشن. ولی خوشبختانه، تابحال موردی نبوده که این نبوغشون رو مستقیماً علیه آدمها استفاده کنن!
پس دفعه بعد که اسم اورکا یا نهنگ قاتل رو شنیدی، بدون با یه نابغهٔ واقعی و همهفنحریف اقیانوس روبهرو هستی! هر روز دارن ماجراجوییهای جدید یاد میگیرن و باهوشتر میشن.
منبع: +
