خب، میخوام براتون یه ماجرای عجیب و دیدنی از تاریخ قدیم پرو تعریف کنم! بر اساس یه مطالعه جدید که کلی سر و صدا کرده، یکی از امپراتوریهای قبل از اینکاها (به اسم واری، یا همون Wari)، برای اینکه رشته اتحادشون رو حفظ کنن و امپراتوریشون رو گسترش بدن، یه کار خیلی عجیب انجام میدادن: توی نوشیدنی آبجوشون جایزه! روانگردان هم قاتی میکردن!
حالا روانگردان یعنی چی؟ مثلاً موادی که باعث میشه حس و حالت تغییر کنه. آدم ممکنه باهاش فاز بگیره، جهان رو جور دیگهای ببینه یا احساس و رفتاراش فرق کنه.
دکتر جاستین جنینگز که توی موزه سلطنتی انتاریو کاناداست و کلی تو باستانشناسی آمریکای لاتین تخصص داره، گفته که تو تحقیقاتش نشون داده واریها یه نوشیدنی خاص به اسم “ویلکا” درست میکردن. حالا ویلکا چیه؟
ویلکا یه نوشیدنی روانگردانه که از دو تا ماده میساختن: یکی از توتهای گیاه شوینوس موله (یه گیاه بومی اون منطقه) و یکی دیگه از دونههای درخت Anadenanthera colubrina که خودش حاوی یه مادهای به اسم بوتوفینینه (که مثلاً باعث توهم میشه). گفته میشه حالتش یه کم شبیه به آیاهواسکا بوده – آیاهواسکا هم یه نوع مخدر باستانی معروف تو آمریکای جنوبی هست که مردمش برای مراسم خاص مصرف میکردن تا حس و حال عمیق تری پیدا کنن!
اما چرا روانگردان تو جمعهای سیاسی؟!
اینجا داستان جذاب میشه! بر اساس اون مطالعه، واریها آدمایی بودن که سرزمینی داشتن که ترکیب قومها و گروههای مختلف بود و برای اینکه اینا رو کنترول و متحد کنن، فقط به جاده و نظام اداری اکتفا نمیکردن. میان وعدهها و جشنای خاص با آبجو و روانگردان هم برگزار میکردن! مهمونا رو جمع میکردن تو حیاط، با هم میخوردن و میزدن و حرف میزدن و حتی دعا میخوندن تا دلهاشون به هم نزدیک شه.
دکتر النا روسی از کمبریج هم گفته فقط از بالا دستور دادن کافی نبود؛ گاهی آدمها رو باید با خوشگذرونی، صفا و تجربهای مشترک کنار هم نگه داری!
یه نکته جالب اینه که یکی از دلایلی که فکر کردن این روانگردانها (مثل ویلکا) آگاهانه با آبجو ترکیب میشد اینه که آبجو اثر توهمزایی ویلکا رو یه کم ملایمتر میکرد. اینجوری همه خیلی شاد میشدن اما از کنترل خارج نمیشدن. حس خوبش حتی تا چند روز بعد مراسم هم میموند و باعث میشد آدمها به هم احساس نزدیکی کنن! دانشمندها میگن شاید این اثرات طولانی مدت (بهش میگن “neuroplasticity”، یعنی مغز میتونه بهتر ارتباطهای جدید بسازه و عوض شه) باعث شده روابط اجتماعی محکمی توی جامعه درست شه.
البته اینم بگم که بعضی باستانشناسها خیلی براشون خاص نبوده، چون عموماً جوامع کوههای آند تو مراسم و سیاست، چیزای مستکننده مصرف میکردن. اما بازم این نکته که دقیقاً چی و چجوری قاتی میکردن جالبه!
تحقیقات قبلی هم نشون داده که قدمت ترکیب ویلکا و آبجو حتی به ۴۰۰۰ سال پیش و شمال آرژانتین برمیگرده! توی یه سایت باستانی حتی پایپ (چپق) و دونههای ویلکا پیدا کردن که انگار استفاده میشده.
اما بین دانشمندها اختلاف نظر هست. بعضیا میگن هنوز باید ثابت بشه که تو سفالایی که برای این مراسم استفاده میشده واقعاً رد مواد روانگردان پیدا میشه یا نه.
البته بیشتر محققها قبول دارن که کلی از فرهنگهای آندی (امروزه پرو، بولیوی و بخشی از آرژانتین) تو سیاست و مهمونی برای رفیقبازی و اتحاد روانگردان مصرف میکردن! پس شاید نکته جدید فقط اینه که حالا داریم دقیقتر میفهمیم پشت این مراسما چه هدفای سیاسی و اجتماعی مخفی بوده.
در ضمن الان هم دنیا سر و کلهی روانگردانها داغ شده – هم تو تحقیقات علمی (مثلاً درمان افسردگی و اضطراب)، هم تو بحثای فرهنگی. برای همین این موضوع نشون میده قرنها قبل هم روانگردانها فقط برای فاز نبودن، یه جور ابزار دیپلماتیک و سیاسی بودن!
راستی، اگه میخواید مقاله اصلی رو بخونید، تو مجله “La Revista de Arqueología Americana” چاپ شده و لینکش هم هست. خلاصه تاریخ رو جدی بگیرید، شاید یه روز سر یه مهمونی مهم به دردتون خورد! 😉
منبع: +
