اگه مثل خیلیها فکر میکنی تو دنیای میمونها همیشه نرها رئیس هستن و حرف، حرف اوناست، این خبر قراره نظرت رو عوض کنه! یه تحقیق جدید که تو ژورنال PNAS چاپ شده، نشون داده اون چیزی که به عنوان «نر آلفا» یا همون نر غالب (یعنی نری که تو گروه از همه زورش بیشتره و بقیه رو کنترل میکنه) تو همه میمونها و پریماتها خیلی کم پیدا میشه و خبر بهتر این که مادهها تقریباً همون اندازه شانس دارن که رئیس شن و نرها رو شکست بدن.
چی شد که اینطوری شد؟ محققها اومدن دادههای مربوط به بیش از ۱۰۰ گونه مختلف میمون رو آنالیز کردن. یعنی حسابی مو را از ماست کشیدن بیرون و رفتارهای بین جنسی (یعنی کشمکشهای بین نرها و مادهها بر سر قدرت) رو بین کلی جمعیت متفاوت بررسی کردن. نتیجهش این شد که نه نرها همیشه زورشون بیشتره، نه مادهها؛ بلکه هر دو جنس میتونن توی رقابتهای جدی و حتی دعواها برنده بشن و کنترل رو به دست بگیرن.
توی تعداد کمی از گونهها واقعاً یه جنس غالب وجود داره، مثلاً یا نرها همیشه حاکمند یا برعکس مادهها چنان رو دست همه میزنن که جایی واسه بحث نمیذارن. منتها جالب اینجاست که نرها و مادهها هرکدوم از یه راه متفاوت قدرت میگیرن. مثلاً نرها زور فیزیکی و اجبار بیشتر استفاده میکنن؛ یعنی با قدرت بازو و ترساندن بقیه میخوان رئیس شن. در حالی که مادهها بیشتر از راه استراتژیهای تولیدمثل کنترل رو به دست میگیرن. مثلاً تعیین میکنن با کی جفتگیری کنن یا نکنن، اینطوری قدرت انتخاب دست خودشونه.
اِلیز هوشار، یکی از نویسندههای اصلی این تحقیق، گفته: «نرها معمولاً با خشونت و فشار جسمی قدرت میگیرن، ولی قدرت دست مادهها بیشتر با سیاست و حق انتخاب تو جفتگیری به دست میاد.» یعنی مادهها هم بلد هستن که چطور کار خودشون رو پیش ببرن!
تا همین چند سال پیش، خیلی از دانشمندها فکر میکردن تو اکثر پستانداران، نرها همیشه قدرت بیشتری دارن و رئیسان. اما واقعیت اینه که همیشه هم نرها بزرگتر یا قویتر نیستن! مثلاً تو نهنگهای قاتل (Orcinus orca، همون اُرکاها که پادشاههای دریا هستن)، معمولاً مادهها کل گروه رو راه میندازن. یا تو میرکاتها (Suricata suricatta، همین حیوونای کوچیک بامزه که مثل نگهبون وایمیستن)، مادهها از نرها هم خشنترن و رتبه بالاتری دارن. توی پریماتها هم این اتفاق میوفته: واسه مثال بونوبوها (Pan paniscus، که میمونهایی خیلی اجتماعی و صلحطلبن) یا لمورهای دمحلقهای (Lemur catta) معمولاً این مادهها هستن که آقای خودشوناند.
تحقیق جدید کلی اطلاعات درستحسابی رو جمعآوری کرده؛ اونا دادههای ۲۵۳تا تحقیق مختلف رو مورد بررسی قرار دادن و سرانجام به این عدد رسیدن: حدود نصف رقابتها و کشمکشها بین نرها و مادههاست اما تو کمتر از یکسوم جمعیتها کفه ترازو کاملاً به نفع یکی از جنسهاست. دقیقتر بخوای بدونی، از بین ۱۵۱ جمعیت مختلف که بررسی کردن، تو ۲۵تا از اونا (مربوط به ۱۶ گونه) نرها همیشه برنده بودن. تو ۲۰ جمعیت دیگه (بازم ۱۶ گونه)، مادهها همیشه پیروز بودن؛ اون وسط تو اکثریت جمعیتها قضیه پیچیدهتره و گاهی نرها دست بالا رو دارن و گاهی مادهها.
حتی تو یه گونه یکسان هم اوضاع فرق میکنه! مثلاً تو گروههای مختلف بونوبو مادهها گاهی فقط ۴۸ درصد دعواها رو میبرن و تو گروه دیگه تا ۷۹ درصد برنده میشن. یا تو میمونهای پاتاس (Erythrocebus patas)، مادهها تو بعضی گروهها هیچی نمیبرن و تو برخی گروهها ۶۱ درصد رقابتها رو میبرن. یعنی چی؟ یعنی همهچیز به شرایط گروه و زندگی بستگی داره، نه فقط گونه.
یه مورد خیلی جالب هم در مورد میمونهای تالاپوین آنگولایی (Miopithecus talapoin) پیدا کردن که ممکنه تو یه جمعیتش نرها رئیس باشن، تو یه جمعیت دیگه مادهها و تو یه گروه دیگه هیچکدوم غالب نباشن!
پس چی توی این سلطهی بین جنسها موثره؟ بخشیش به تفاوتهای فیزیکی مربوط میشه، ولی شرایط زندگی و سبک رفتار اجتماعی هم خیلی نقش داره. مثلاً معمولاً مادهها تو جمعیتهایی حالت غالب دارن که خودشون تصمیم میگیرن کی جفتگیری کنن و قدرت تولیدمثل دست خودشونه. این معمولاً واسه گونههایی که تکهمسری دارن یا تو درختها زندگی میکنن (که مادهها راحتتر میتونن از دست نرها در برن و امنیتشون بالاتره) صدق میکنه. از اون طرف، سلطه نره بیشتر تو گونههای زمینیه و جاهایی که نرها بزرگترن و میتونن با چند تا ماده جفتگیری کنن.
پتر کاپلر (یکی دیگه از نویسندههای تحقیق و رئیس بخش رفتارشناسی پریماتها تو آلمان) گفته: «تحقیقات جدید نگاه سنتی که همیشه نرها رو رئیس میدونست، زیر سوال برده و حالا با این مطالعه تصویر دقیقتری از روابط سلطه در پریماتها داریم.»
خلاصه اگر دفعه بعد کسی گفت «همه میمونها نر آلفا دارن و فقط مردها رئیسان»، میتونی با خیال راحت بگی “نه داداش! دنیا اینطوری که فکر میکنی ساده و یکطرفه نیست!” حتی توی قلمرو میمونها هم قصه خیلی پیچیدهتر از این حرفاست و مادهها هم حسابی حرف برای گفتن دارن! 👩🔬🦍
منبع: +
