هیچوقت فکرش رو میکردی یکی از اون خزندههای پرندهای که دوران دایناسورها تو آسمونها ول میچرخیدن، گیاهخوار از آب دربیاد؟ خیلیها همیشه فکر میکردن اینها فقط دنبال گوشت و ماهی و این چیزها بودن، اما یه کشف جدید، قضیه رو کاملاً عوض کرده!
ماجرا از این قراره که دانشمندهای چینی و برزیلی، یه سنگوارهی فوقالعاده از یه گونه به اسم ‘سینوپتروس اتاویسموس’ (Sinopterus atavismus) رو تو شمال شرق چین پیدا کردن. این خزندهی پرنده درواقع جزو پتروداکتیلوئیدهاست. یه توضیح کوچیک: پتروداکتیلوئیدها همون خزندههای پرندهی غولپیکرن که مربوط به دایناسورهان، ولی خودشون یه زیرشاخهی جدا هستن، دور و بر ۲۴۰ میلیون سال پیش ظاهر شدن و تا انتهای دوره کرتاسه، یعنی حدود ۶۶ میلیون سال پیش زندگی میکردن.
حالا اتفاق خفن اینه که تو معدهی این سنگواره، دانشمندها دوتا چیز کشف کردن: اول «فیتولیت» پیدا کردن — اینها درواقع ذرههای ریز و سختی هستن که داخل سلول گیاهان تشکیل میشن و حتی بعد از اینکه گیاه میپوسه هم باقی میمونن. یعنی یه جور امضای گیاهی! دومین چیز، کریستالهای ریز کوارتز بود؛ این سنگهای کوچیک رو خیلی از پرندههای امروزی هم موقع غذا خوردن قورت میدن تا به هضم غذاشون کمک کنه (به اینا میگن ‘gastrolith’). انگار که خزندههای پرنده هم سیستم گوارششون به کمک سنگ ریزهها کار میکرده!
قبل از این کشف، فقط پنج مورد دیگه تو کل دنیا بوده که دانشمندها تونستن محتویات معدهی پترسورها رو بررسی کنن، اونم تو گونههایی بوده که احتمالاً بیشتر ماهیخوار بودن. اما این اولین باره که دانشمندها مستقیم واسه یه پتروداکتیلوئید، رد پای گیاه رو تو معدهاش پیدا کردن! گروه پژوهش حتی تو مقالهشون تو مجله Science Bulletin گفتن: «اینجوری مطمئن شدیم این خزنده پرنده، گیاهخوار بوده و اولین بار بود چنین چیزی رو دیدیم.»
شاید برات جالب باشه بدونی دانشمندها سالها سر این دعوا داشتن که دقیقاً پترسورها چی میخوردن. یکی میگفته گوشتخوار بودن، یکی میگفتن حشرهخوار، یکی دیگه حتی نظریه داده بود بعضیاشون مثل نهنگها میاومدن آب رو فیلتر میکردن! دلیل اینهمه ابهامم این بوده که نمونه سنگوارهای که توش محتویات واقعی معده مونده باشه، خیلی کمیابه.
راجع به خود سنگواره باید بگم که این یارو سینوپتروس رو تو لایههای رسی ظریف (شیل) پیدا کردن — این نوع سنگ که در واقع از گل و رس فشرده درست شده، معروفه به اینکه حتی دقیقترین جزئیات موجودات رو نشون میده. دانشمندهای «موسسه دیرینهشناسی مهرهداران و انسانشناسی چین» (که اونجا بهش میگن IVPP)، با تصویر برداری سهبعدی مخصوصی این فسیل رو اسکن کردن. خیلی توش دقیق شدن؛ حتی تونستن مواد رسی و شبهگِلی که توی بدن مونده بود رو پیدا کنن که معلوم شد همون گیاهها و فیتولیتها، یعنی باقیماندهی غذای این خزندهست!
یه نکته بامزه هم اینه که این سینوپتروس جزو خانواده Tapejaridaeهاست — اینا پترسورهای دندونندارن (یعنی اصلاً دندون تو دهن ندارن!) و سبک بال و بیحاشیه بودن، نه مثل اون دایناسورهای ترسناک فیلمها!
تازه یکی از دیرینهشناسهای معروف دنیا، دیوید مارتیل از دانشگاه پورتسموث، هم گفته این کشف اونقدر خاص و نادره که شاید «هر صد سال یه بار اتفاق بیفته». چون تا الان همه فکر میکردن این موجودات قیافهوحشی فقط گوشت میخوردن، اما الان معادله عوض شده!
پس دفعه بعدی که کسی گفت همهی خزندههای پرنده عصر دایناسور گوشتخوار بودن، تو میتونی با اعتمادبهنفس بگی: «نه عزیز، بعضیاشون گیاهخوار واقعی بودن!» 😄
منبع: +
