اگه از اونایی هستین که عاشق خبرهای عجیب و جالب علمی هستین، این هفته حسابی براتون هیجانانگیز بوده! بیاین خلاصه هر چی تو دنیای علم گذشته رو با هم رفاقتی مرور کنیم.
اول از همه بریم سراغ یه خبر ناب از دنیای تکنولوژی: دانشمندا موفق شدن یه نوع پردازنده کوانتومی جدید بسازن که اطلاعات رو ۱۵ برابر بیشتر از نمونههایی که گوگل و آیبیام دارن، نگه میداره! تازه این پردازنده رو با یه عنصر کمیاب به اسم تانتالوم (همون فلز نایابی که اصلاً راحت گیر نمیاد) ساختن. کاربردش چی میشه؟ خب، اِنقدر ظرفیت و پایداری دادهها تو این پردازنده زیاده که شاید راه رو برای کامپیوترهای کوانتومی واقعی هموار کنه. البته هنوز مشکلات خودش رو داره – مثلاً زمان پایداری اطلاعات تو این چیپ فقط تو حد چند میلیثانیهست یا اینکه تانتالوم کم پیدا میشه.
یه تکنولوژی خفن دیگه هم داریم: دانشمندا از بینایی حرارتی مارها الهام گرفتن و یه سیستم تصویرسازی ساختن که شاید یه روزی تو موبایلهاتون ببینینش! منظور از بینایی حرارتی اینه که مارها میتونن گرما رو ببینن – این سیستم هم همین کار رو واسه عکاسی و فیلمبرداری انجام میده.
حالا برسیم به داستان لیزرهای قاتل ژاپنی! ژاپنیها یه اسلحه لیزری ۱۰۰ کیلوواتی رو امتحان کردن که راحت میتونه وسط هوا فلز رو سوراخ کنه و پهپادها رو بزنه زمین. (لیزر اسلحهای که فقط تو فیلم علمی-تخیلی دیده بودیم!)
راستی دلتون هوای آسمون کرده؟ دنبالهدار «۳I/ATLAS» این هفته نزدیکترین فاصلهشو از زمین رد کرد و حالا داره با سرعت ۲۱۰هزار کیلومتر در ساعت (تقریباً ۱۳۰هزار مایل در ساعت!) از منظومه شمسی خارج میشه. عمرش هم حدود ۷ میلیارد ساله و اندازهش تا چند مایل میرسه. این دنبالهدار از وقتی کشف شد، حسابی دانشمندها رو سر ذوق آورد: پشت خورشید رفت، یکهو نورش زیاد شد، آتشفشانهای یخی منفجر کرد (یعنی از زیر سطحش یخ و گاز پرتاب شد)، چند بار هم رنگ عوض کرد، و تازه یه دم سبز بلند و عجیب هم داشت! خیلیا حتی الکی شایعه کردن که ممکنه از موجودات فضایی اومده باشه؛ ولی دانشمندها میگن این احتمالش خیلی خیلی ضعیفه.
ولی خبر خوب اینه که تا قبل از اینکه کامل منظومه ما رو ترک کنه (مثلاً تا بعد از رد شدن از کنار پلوتو تو سال ۲۰۲۹)، فرصت برای تماشاش و حتی شاید فرستادن یه فضاپیما دنبالش هست! دانشمندا الان فکر میکنن اگه بتونن یه کاوشگر بهش برسونن، کلی چیز باحال درباره شکلگیری دنبالهدارها و حتی احتمال وجود حیات تو جاهای دیگه دنیا درمیارن.
یه کم از آسمون دور شیم و بیایم رو زمین: تا حالا به لاکپشتها فکر کردین؟ همهشون نمیتونن سرشونو کامل زیر لاکشون قایم کنن! لاکپشتها انواع و اقسام دارن، هر لاکی هم یه شکل و مدل. این که چطور لاک اصلاً تو فرگشت (یعنی تحول تدریجی گونهها در طول زمان) به وجود اومده، واسه دانشمندها هنوز سواله، اما اینکه همه لاکپشتها زیر لاکشون پنهون میشن، درست نیست – بعضیاشون فقط نصف سرشون جا میشه!
حالا بریم آرژانتین! تو پارک ملی مونته لئون، دانشمندها دیدن اون پلنگای معروف پاتاگونیا (پلنگ آمریکای جنوبی یا به قول علمی Puma concolor) که یه مدت به خاطر پرورشدهندگان گوسفند از اونجا بیرون کردن، حالا برگشتن و زدن به دل مستعمره پنگوئنهای مگلان (همونا که جمعیتشون حدود ۴۰ هزار تاس!). جالب اینه که این پلنگها که معمولاً اصلاً اهل رفاقت با هم نیستن، بخاطر پنگوئنها مهربونتر شدن و حتی کنار هم غذا میخورن. یعنی بازگردوندن حیوانات به منطقه، اکولوژی (یعنی روابط و رفتارهای محیطی بین گونهها) رو تغییر داده نه اینکه فقط همهچی رو به حالت اول برگردونه.
از اسرار حیوانات که رد شیم، برسیم به نابغههای دیجیتال: هوش مصنوعیها دارن حسابی پیشرفت میکنن و بعضیاشون موفق شدن مسائلی تو ریاضی رو حل کنن که تا دیروز فکر میکردن اصلاً نشدنیه! مثلاً «حدس»هایی که هنوز ریاضیدانهای طراز اول جهان موفق نشدن حلش کنن (حدس یعنی مسالهای که فکر میکنیم درسته ولی هنوز اثبات قطعی نداره). حالا بعضیا میپرسن: نکنه هوش مصنوعی واقعاً از آدمها تو ریاضی پیشی بگیره؟ جواب هنوز روشن نیست، ولی سرعت پیشرفتاشون عجیب غریبه.
یکی دیگه از عکسای خفن هفته: انفجار گاما (Gamma Ray Burst یا همون GRB) به اسم GRB 250702B که ۷ ساعت طول کشیده – اینطوری انفجارها از پرانرژیترین رویدادهای کیهانن و معمولاً وقتی اتفاق میافته که یا ستارهای منفجر میشه، یا تو چنگ یه سیاهچاله ناپدید میشه، یا دو ستاره با هم ترکیب میشن. جوری که انگار نورشون با سرعت ۹۹ درصد سرعت نور پخش میشه!
چندتا نکته جالب هم آخرش:
- دانشمدا معبدی مصر باستانی پیدا کردن که مربوط به خدای خورشید (رع) بوده!
- متوجه شدن زیر آب، تودههای گدازه مثلاً مثل اسفنج دیاکسیدکربن رو جذب میکنن. یعنی شاید یه راه جدید برای مقابله با گرمایش زمین.
- تازه فهمیدن مغز ما یه جور «دکمه تنظیم» داره که باعث میشه گم نشیم – کلاً مغز عجیبی داریم!
- و محققها کشف کردن که زمان دریافت درمان سرطان روی نتیجه درمان تاثیر داره! یعنی چه ساعتی شیمیدرمانی بگیرید، ممکنه فرق کنه.
علاقهمندین به خبرهای علمی تو فضای مجازی هم پیگیر باشین؟ هرجا دلتون بخواد – از واتساپ و اینستاگرام تا تیکتاک و فیسبوک – Live Science اونجاست تا کلی خبر تازه براتون بیاره.
پ.ن.: اگه حوصله دارین یه کم از برنامههای سرگرمکننده یا جدول و راهنمای رصد آسمون تو شبای طولانی زمستون دارین، یه دور به صفحهشون سر بزنین؛ کلی چیز جذاب اونجا هست!
خلاصه، هفتهای بود پر از شگفتی و سوالهای جدید؛ یک عالمه ایده و کشف که هنوز برای جوابشون باید منتظر بمونیم یا خودمون کشفشون کنیم. به دنیای علم خوش اومدین! 🚀
منبع: +
