داستان از اینجا شروع میشه که تابستون ۲۰۲۵ رسماً همه رو به مرز پختن رسونده بود! گرما بهقدری زیاد شد که شبکههای برق توی آمریکای شمالی، اروپا و حتی خاورمیانه رو از کار انداخت. حالا فکر کن همه دنبال یه راهی بودن که خونههاشون رو خنکتر کنن و فشار زیادی به برق نیاد. اینه که دوباره رو آوردن به یه ایده خیلی قدیمی (ولی با تکنولوژی امروزی): «خنکسازی تابشی».
خنکسازی تابشی یعنی اینکه یه ماده، بدون اینکه هیچ انرژی خاصی مصرف کنه، خودش بتونه حرارت رو پخش کنه یا حتی فضا رو خنکتر کنه. مثلاً یه سطح سفید یا براق که نور خورشید رو منعکس میکنه و گرماش رو بدون صرف برق یا کولر، میفرسته سمت آسمون.
یه پروفسور به اسم Qiaoqiang Gan از دانشگاه علوم و تکنولوژی ملک عبدالله عربستان میگه: «خنکسازی تابشی توی زندگی روزمرهمون همهجا هست.» جالبه بدونی، هر چیزی که توی آفتاب بمونه روز، دماش میره بالا و شب دوباره یکم از اون حرارت رو پس میده. واسه همینه که ماشینایی که شب بیرون پارک شدن، صبح روشون شبنم میشینه – چون سقف فلزی ماشین کلی گرما رو از دست داده و حسابی خنک شده!
البته این روش اصلاً چیز جدیدی نیست. هزار سال پیش مردم ایران، هند و شمال آفریقا از این ایده استفاده میکردن. مثلاً توی صحرا حوضچههای آب رو شبها زیر آسمون آزاد میذاشتن و با همین خنکسازی تابشی از آب یخ درست میکردن! یه عده دیگه هم سقفهای وِیژهای از مواد بازتابنده درست میکردن تا داخل خونه خنکتر بمونه – چیزی که الان بهش میگیم «سقف خنک». (منظور از سقف خنک، همون سقفهای سفیدی هست که نور خورشید رو برمیگردونه.)
حالا با تکنولوژی جدید، کار حتی راحتتر هم شده. توی کالیفرنیا و نمایشگاه ژاپن ۲۰۲۵ نشون دادن که چطور میشه توی روز روشن و زیر آفتاب، سطح رو از دمای محیط هم خنکتر نگه داشت! یه گروه دانشمند توی سال ۲۰۱۴ با فیلمهای نوری مخصوص (به انگلیسی Photonic Films) آزمایش کردن که حرارت رو توی طول موج مادون قرمز (۸ تا ۱۳ میکرومتر) منتشر میکنه. حالا این طولموجها رو بهش میگن “پنجره اتمسفری”، یعنی بخشهایی از طیف امواج که مستقیماً میتونن از جو زمین فرار کنن و برن توی فضا! با کمک این فیلمها تونستن دمای داخل ساختمان رو تا ۹ درجه فارنهایت پایینتر از محیط برسونن – بدون حتی یه وات برق مصرف کردن.
خلاصه الان کلی شرکت جدید مثل SkyCool یا Planck Energies و Spacecool و … دارن روی رنگها و پوششها حسابی کار میکنن که تا ۹۴ درصد نور خورشید رو تو بیشتر شرایط منعکس کنه! توی مناطق مرطوب و استوایی هم حتی تا بالای ۹۷ درصد میرسه. آزمونهای اولیه نشون داده که این فناوری تونسته مصرف برق کولر رو در خونهها تا ۱۵ تا ۲۰ درصد پایین بیاره. حالا فکر کن یه سقف سفیدرنگ با این پوششها چقدر میتونه تو تابستون داغ، حال آدم رو جا بیاره!
ولی داستان به همینجا ختم نمیشه. دانشمندا دارن روی لباسهایی کار میکنن که جنسشون از این مواد بازتابنده است. یعنی بهجای اینکه فقط خونهمون رو خنک کنیم، لباسهامون هم توی گرما همراهمون باشه و بدنمون رو خنک نگه داره! این کار رو بهش میگن «مدیریت حرارتی شخصی»؛ یعنی مثلا تیشرت، لباس ورزشی یا هر لباسی که برای فصل گرم میپوشی، خودش کاری کنه که ذرهای از گرما اذیتت نکنه.
یه عکس حرارتی از پروژه SkyCool هست که نشون میده بعد از نصب پوشش، قسمتهایی که تحت تاثیر قرار گرفتن تا ۳۵ درجه سانتیگراد از بقیه سقف خنکتر شدن! (پیش خودشون با رنگ سفید و زرد نشون دادن.)
البته مثل هر تکنولوژی جدیدی، اینجا هم یه سری محدودیت هست. مثلاً اگه هوا ابری باشه، این خنکسازی تابشی دیگه جواب نمیده. آلودگی و گرد و خاک هم میتونن سطحهای بازتابنده رو کماثر کنن. بعضی پوششها هم بعد از چند سال خاصیتشون رو از دست میدن. تازه خیلی از مواد ارزون و مقاومی که توی این فناوری استفاده میشن، از تِفلون و پلیمرهای فلوئوردار درست میشن (بهشون میگن Fluoropolymers – موادی که طیفاً دوستدار محیطزیست نیستن و دیر تجزیه میشن). حالا سوال اینه: آیا میشه همین اثر خنککنندگی رو با مواد سازگار با محیط زیست بهدست آورد یا نه؟
در کل، مثل هر راهحل دیگه برای تغییرات آبوهوایی، قرار نیست این روش تنها جواب تموم مشکلات باشه. نمیتونیم زیادی خوشبین باشیم و بگیم اگه خونههامون رو سفید کنیم، دیگه تا ابد خنک و راحت میشین! هنوزم نیاز به کولرها و سیستمهای خنککننده کارآمد داریم. ولی خب، سقف درخشان و خنک، خودش کلی حال میده و اگه کمکی تونست بکنه، چرا که نه؟
منبع: +
