خب، یه داستان خیلی عجیب و ترسناک داریم که من خودم کلی ازش یاد گرفتم! یه مرد ۵۵ ساله به مدت حدود ۶ هفته هی انگشت وسط دست راستش و شست پای راستش دچار یه ورم خیلی دردناک شده بود. انقدر ورم کرده بودن که شکلاشون شبیه گرز و چماق شده بود! اولش فکر کردن شاید چیز جدیای نباشه، اما حقیقت خیلی ترسناکتر بود…
ماجرا اینجوریه که این آقا قبلاً تشخیص “سرطان سلول سنگفرشی ریه با متاستاز” گرفته بود. متاستاز یعنی همون پخش شدن سرطان به جاهای دیگه بدن ـ یه جورایی وقتی سرطان خفنتر و مهاجمتر میشه. سرطان سلول سنگفرشی هم یه نوع سرطانه که از سلولهای نازکی که راههای تنفسی رو پوشش میدن شروع میشه. خلاصه اینکه وضعش اصلاً خوب نبود و سرطانش، حسابی پیشرفت کرده بود.
وقتی ورم انگشت و شست شدیدتر میشه، آقا رو میبرن بیمارستان برای چکاپ. دکترها میبینن که انتهای این انگشتا قرمز و گوشتی و سفت شدن و درد رو هم اضافه کنین. یه نکته دیگه هم این بود که نزدیک ناخن پا یه زخم (اولسر) هم داشته که تازه داشته شکل میگرفته.
اینجا دیگه دست به عکسبرداری و اسکن میزنن تا بفهمن چه خبره. نتیجه وحشتناکتر از چیزی بود که فکرشو میکردن: استخوانهای انتهایی اون دوتا انگشت کاملاً با “ضایعات لیتیک” جایگزین شده بودن! ضایعات لیتیک، یعنی اون تیکههای استخوانی عملاً نابود شدن و فقط جای خالی یا حفره مونده. معمولاً همچین چیزهایی وقتی تو اسکن پیدا میشه یعنی یه بیماری شدید مثل سرطان استخوان رو از پا انداخته.
یه نکته جالب اینه که وقتی سرطان به استخوانهای ریز مثل انگشت و شست پا میرسه، علایمش ممکنه خیلی شبیه “نقرس” یا “استئومیلیت” باشه. نقرس یه نوع آرتروز التهابیه که اونم خودش باعث درد و ورم و قرمزی میشه، و استئومیلیت هم یعنی عفونت استخوان که اونم باعث التهاب و قرمزی و ورم میشه. اما در نهایت، عکسبرداری رادیولوژی (همین رادیوگرافی) میتونه فرق رو نشون بده.
دکترها بر اساس عکسها بهش گفتن این “آکرومتاستاز” داره. این یعنی متاستاز (پخش شدن سرطان) به استخوانهای پایینتر از آرنج و زانو؛ یعنی جاهایی مثل انگشتا، کف دست و پا و شست. این نوع متاستاز، خیلی خیلی نادره و فقط حدود ۰.۱٪ (صدم درصد!) از متاستازهای استخوان رو شامل میشه. یعنی حسابی بدشانس بوده بنده خدا!
یه نکته عجیب دیگه اینه که این موردها تو مردا خیلی بیشتر از خانما دیده شدن. یه بررسی که از سال ۱۹۸۶ تا ۲۰۲۰ تقریباً ۲۵۰ تا پرونده رو بررسی کرده، این تفاوت جنسیتی رو نشون داده. اکثراً هم انگشتا و شست دست و پا بیشتر از بقیه جاهای دست و پا درگیر میشن. چرا؟ چون استخوانهای کوتاهتر دست و پا مغز استخوان خیلی کمتری دارن و خونرسانیشونم ضعیفتره؛ برای همین معمولاً سرطان کمتر میتونه برسه اونجا. (مغز استخوان همون جا توی استخوان که سلولهای خونی ساخته میشن. تو درازای عمرمون، مغز استخوان بیشتر تو استخوانهای بلند مثل ران و بازو و لگن باقی میمونه).
یه حقیقت تلخ اینه که متاستاز به انگشتا (همین آکرومتاستاز) معمولاً تو مراحل خیلی پیشرفته سرطان اتفاق میفته و شانس زنده موندن خیلی پایینه. معمولاً بیمارهایی که این علائم رو دارن، کمتر از ۶ ماه بعد از تشخیص زنده میمونن چون معضل به شدت پیشرفت کرده. درمان بیشتر متمرکز روی کاهش درد و کمک به اینه که عملکرد دست یا پا تا حد امکان حفظ بشه. برای همین، دکترها برای این آقا “رادیوتراپی تسکینی” شروع کردن ـ یعنی یه جور پرتو درمانی فقط برای آرام کردن درد و علائم، نه درمان اساسی سرطان.
متاسفانه… این مرد بعد از فقط سه هفته، به علت یه عارضه خیلی عجیب دیگه به اسم “هیپرکلسمی مقاوم” فوت کرد. (هیپرکلسمی یعنی سطح کلسیم خون خطرناک بالا میره و حتی با درمانهای معمولی هم پایین نمیاد؛ معمولاً ناشی از سرطانه ولی همیشه هم اینطور نیست.)
یه جورایی این ماجرا نشون میده که سرطان میتونه چه مشکلات دور از انتظاری ایجاد کنه؛ حتی علائمی که اولش کاملاً عجیب و بیربط به نظر میان! البته بهتره بدونین که در برخی موارد، همین ورم عجیب انگشت یا شست پا حتی میتونه اولین علامت یه سرطان ناشناخته باشه. مخصوصاً سرطانهای ریه، دستگاه گوارش، و دستگاه ادراری-تناسلی.
اگه بخوام خلاصه کنم: اگه یه ورم یا درد عجیب و طولانی تو انگشت یا شست پا دارین، حتماً جدی بگیرین! گاهی میتونه پای بیماریهایی تو کار باشه که شوخی سرشون نمیشه.
(این مقاله صرفاً برای افزایش اطلاعات بود و جای توصیه پزشکی رو نمیگیره. اگه نگرانی یا علامتی دارین، حتما با پزشک صحبت کنین!)
منبع: +
