یه کشف خیلی باحال و تاریخی اخیر تو انگلیس کلی سر و صدا کرده! یه موزاییک خیلی خوشگل و قدیمی توی یه ویلا Roman-ای (یعنی مربوط به دوران روم باستان) پیدا کردن که قصه جنگ تروآ رو تعریف میکنه – اما نه اون جور که همیشه از هومر شنیدیم! این موزاییک رو بهش میگن “Ketton Mosaic” و اندازهش هم حسابی بزرگه، حدود ۱۰ در ۵/۳ متر (یعنی چیزی حدود ۳۳ در ۱۷ فوت). احتمالاً این موزاییک یه قسمت از کف سالن غذاخوری ویلا بوده، همون چیزی که رومیا بهش میگفتن تریکلینیوم (triclinium یعنی اتاق غذاخوری شیک برا مهمونها).
معمولاً وقتی اسم جنگ تروآ میاد وسط، همه یاد “ایلیاد” هومر میفتن. همون داستان معروف که یونانیها ده سال با تروی (شهری توی ترکیه امروزی) جنگیدن تا هلن، ملکه خوشگل اسپارت، رو از دست پاریس که پسر شاه تروآ بود پس بگیرن. ولی نکته جالب اینه که موزاییک Ketton طبق تحقیقات جدید، داستان رو بر اساس نمایشنامهای از یه نویسنده اهل آتن به اسم آیسخولوس (Aeschylus) روایت میکنه؛ اونم نمایشی به اسم “Phrygians” که فقط تیکهپارههاش تو کتابهای دیگه مونده و کاملش گم شده!
یکی از باحالترین تیکههای ماجرا اینه که این موزاییک فقط به روایت هومر وفادار نمونده؛ مثلاً سه تا صحنه هست: اولی دوئل مشهوره بین آشیل (Achilles) و هکتور (Hector) بعد از اینکه هکتور، پاتروکلوس (Patroclus: یکی از یاران خیلی نزدیک و شاید معشوق آشیل) رو کشت. بعدش نشون میده آشیل جسد هکتور رو پشت ارابهاش میکشه. و آخریش هم جاییه که آشیل، جسد رو به پدر هکتور (پریان، Priam) میفروشه به قیمت طلای هم وزنش! این آخری کاملاً با “ایلیاد” فرق داره، چون توی اون قصه آشیل اصلاً حاضر نمیشه طلایی برای جسد بگیره.
خانم جین مسگلیا (Jane Masseglia) که تاریخدانه و توی دانشگاه لستر کار میکنه، ریز شد رو اینکه چرا جزییات موزاییک با داستان هومر نمیخونه. آخر سر فهمیدن که سبک و داستان موزاییک بیشتر به “Phrygians” ربط داره. حتی بعضی طرحها عیناً از روی کوزههای یونانی قدیمی گرفته شدن که مال ۸۰۰ سال قبل از ساخته شدن این موزاییک هستن! یعنی طراحش واقعاً اهل هنر و تاریخ بوده.
خانم مسگلیا میگه حتی توی تیکههای دیگه موزاییک هم طرحهایی هست که قبلاً روی ظروف نقرهای، سکه و سفالهایی از یونان، ترکیه و گال (منطقهای که الان فرانسه و اطرافشه) دیده شده بودن. خلاصه دکور این موزاییک یه ترکیب واقعی از هنر کل دنیای مدیترانه و روم باستان بوده که سر از بریتانیا درآورده!
کارشناسا میگن که این جریان نشون میده صنعتگران رومِ بریتانیا اصلاً آدمهای منزوی و جدا از دنیا نبودن، بلکه خودشون بخشی از یه شبکه فرهنگی-تجاری خیلی گسترده بودن که سبکها و طرحها رو نسل به نسل انتقال میدادن. یعنی توی یه ویلا وسط بریتانیا، داری هنر و قصههای یونانی و رومی-مدیترانهای رو به عالیترین شکل میبینی.
هللا اکارت (Hella Eckhardt)، باستانشناس دانشگاه ردینگ هم یه نکته جالب گفته: “اینجا داریم میبینیم که قصههای قهرمانهای یونانی مثل آشیل و هکتور فقط از طریق کتاب منتقل نمیشدن؛ بلکه تصویری از این قصهها رو هنرمندان روی سفال، بشقاب نقره و موزاییک و حتی نقاشیها هم خلق میکردن و اینجوری تو کل دنیا پخش میشده.”
در کل کشف Ketton Mosaic حسابی برای دنیای باستانشناسی شگفتانگیز بود. ایرانیطور بخوایم بگیم، یه جورایی دریافتیم که قصه جنگ تروآ فقط قصه هومری نبوده – و مردم بریتانیا هم توی چهارصد سال بعد از میلاد کلی حال میکردن که مهمونهاشون رو روی موزاییکی مهمون کنن که قدیمیترین روایتها رو با هم قاطی کرده! چه حالی میکرده مهمونی رفتن اون موقع!
اگه دوست داری بیشتر درباره ماجرای پیدا شدن این موزاییک یا زرههای باستانی یا قهرمانای دیگه جنگ تروآ بدونی، حتماً یه سر به سایتهای تخیلی-باستانی بزن که داستانای بیشتری رو روایت کردن!
منبع: +
