بذار یه قصه باحال برات تعریف کنم! فکرشو بکن، یه عده باستانشناس تو شمال شرقی انگلستان، نزدیک دیوار معروف هادریان (یه دیوار سنگی قدیمی که رومیها ساخته بودن تا از خودشون در برابر حملهها دفاع کنن)، دارن تو یه قلعه رومی به اسم Magna خاک رو میکَنَن و یه کشف عجیب میکنن: کلی کفش چرمی، اونم سایز خیلی گنده!
داستان از این قراره: تو این منطقه چون زمینش پر آب و خیلی کم اکسیژنه، چیزهای ارگانیک مثل چرم کفش، عالی حفظ میشن — یعنی از بین نمیرن و حتی بعد صدها سال هم میشه سالم پیداشون کرد! این جزو معجزهها نیست، ولی خب خیلی باحاله که یه کفش چرمی دوران روم باستان رو تو دستت بگیری. البته این اولین بارشون نبود؛ تو محوطه وینولاندا (Vindolanda) که جنوب دیوار هادریانه، کلی کفش، کیف و وسایل چرم دیگه هم پیدا کرده بودن. اینا باعث شد کلی اطلاعات راجع به اینکه سربازهای رومی و حتی مردم عادی اون اطراف چی به پا میکردن بدست بیارن.
حالا چرا این کشف جدید انقدر سر و صدا کرد؟ چون خیلی از کفشای پیداشده تو Magna خیلی خیلی بزرگتر از معمول بودن! مثلاً یه جفت کفش پیدا کردن که اندازهاش تقریبا ۳۲.۶ سانت بوده، یعنی معادل سایز ۱۲ تا ۱۴ مردونه تو انگلستان الان! برای مقایسه، اندازه معمول کفشهای پیدا شده تو وینولاندا حدود ۹.۵ تا ۱۰.۲ اینچه، یعنی سایز ۷-۸ امروزی. تازه، فقط ۰.۴ درصد کفشای وینولاندا بزرگ بودن، ولی تو Magna خیلی بیشتره.
اینجاست که سؤال پیش میاد: چرا این همه کفش گنده اونجا بوده؟ آیا مردم اون دوره واقعا پاهاشون گندهتر بوده؟ یا قدشون خیلی بلندتر از بقیه رومیها بوده؟ حتی خود دکتر Emma Frame که مدیر ارشد حفارهای Magna هست میگه: «حدس ما اینه که یا آدمای اون اطراف پاهاشون بزرگتر بوده، یا بلندتر بودن… ولی دقیق نمیدونیم!» جالبه، چرا که قبرستانهای رومیهای اطراف دیوار هادریان هنوز زیاد کاوش نشده و دقیق قد و اندازه مردمی که اونجا زندگی میکردن رو نمیدونیم.
ولی خب ایدههای دیگهای هم هست! شاید این کفشا رو واسه زمستون و سرما ساخته بودن؟ مثلاً بکی از تبلتهای خطی رومی (حرف میزنیم از نوشتههایی که رو چوب یا فلز حک میکردن و مثل نامه امروزی میفرستادن!) که تو وینولاندا پیدا شده، از یه هدیه جوراب و لباس زیر نوشته: انگار کسی واسه یکی از سربازا فرستاده بوده تا تو زمستون یخ نزنه! پس شاید این کفشا گنده بودن که بشه چند تا جوراب یا لایه اضافی گذاشت تا گرم بمونه.
یه نکته دیگه هم جالبه: تو Magna حتی یه واحد نظامی تیراندازای سوری زندگی میکردن! اینا اهل مناطق گرم بودن و معلومه سرمای انگلستان براشون عذاب بوده. پس شاید این کفشا کمکشون میکرده با این وضع کنار بیان.
از اون طرف، یه فرضیه جالبتر هم مطرح کردن: شاید بعضیها مشکل پزشکی داشتن (مثل پاهای ورمکرده یا نیاز به پانسمان)، این کفشا گشاد و بزرگ بودن تا بتونن راحتتر پا کنن.
در نهایت، هیچکس دقیق نمیدونه جواب چیه! خود باستانشناسا هم همیشه دارن فرضیههای مختلف مطرح میکنن و بعد با شواهد بررسی میکنن ببینن کدومش درسته. چون باستانشناسی یعنی همین: کنار هم گذاشتن تیکههای یه پازل بزرگ، بدون اینکه همه قطعهها رو داشته باشی! مثل اینه که هزار تا قطعه از یه پازل رو داشته باشی، ولی چندتای مهمش که تصویر رو کامل میکنه، گم شده باشه. پس مدام باید حدس بزنی، شواهد جدید پیدا شه تا یه چیز جدید بفهمی.
راستی مطمئن باش این داستان باستانشناسا که میگن “گیج و مبهوت موندن” بیشتر برای جذب مخاطبه! واقعیت اینه که اونها با کلی علم و منطق دارن تکههای کوچیک اطلاعات رو کنار هم میذارن تا به نتیجههای واقعی برسن.
پس دفعه بعد که یه جفت جوراب رو با صندل پوشیدی، بدون که شاید صدها سال پیش تو همون شمال انگلستان، یه سرباز رومی هم همین کارو میکرده… البته احتمالاً کفشش یه سایز گندهتر از مال تو بوده!
—
نکته دوستانه پایانی: دیگه کفش رومیها و دلیل بزرگ بودنشون فقط یه داستان ساده نیست؛ پر از فرضیه و راز و جذابیت برای دوستدارای تاریخ و ماجراجویی تو گذشتههاست!
منبع: +
