حتماً تا حالا دیوار هادریان به گوشتون خورده؛ همون مرز معروفی که رومیا دو هزار سال پیش ساختن تا جلوی حملههای شمالیارو بگیرن. حالا شاید فکر کنید این سربازای رومی توی قلعهها و امکانات مدرن اون زمان غرق آسایش بودن… اما یه تحقیق جدید حسابی این تصور رو به هم زده.
یه تیم خفن از کمبریج و آکسفورد رفتن سراغ باقیموندههای یه دستشویی جمعی – یعنی جایی به اسم لاتربین (Latrine) توی ویندولاندا (Vindolanda) نزدیک همین دیوار هادریان. اونا توی کانال فاضلاب عتیقهها رو نچیدن، بلکه خاک فاضلاب ور داشتن و دنبال تخم کرم و انگل گشتن. (یه توضیح کوچولو: انگلها موجوداتیان که توی بدن بقیه موجودات زندگی میکنن و باعث مریضی میشن!)
پس چی پیدا کردن؟ خب، خیلی خلاصه بگم: سربازای رومی همیشه حالشون خوب نبوده و حسابی مشکل دستگاه گوارشی داشتن.
تو نمونههایی که بررسی کردن، تقریباً ۲۸٪ خاکها پر از تخم کرمهای “روندورم” (Roundworm – یه جور کرم نسبتا بلند، مثلاً چیزی حدود ۲۰ تا ۳۰ سانت!) و “ویپورم” (Whipworm – اینم یه مدل کرم کوچیکتر، چیزی نزدیک ۵ سانت) بود. تازه، ردی از موجود ریز و بدقوارهای به اسم “ژیاردیا” (Giardia) هم پیدا شد. اگه نمیدونید ژیاردیا چیه، این یه تکیاختهی میکروسکوپی فوقالعاده میکرویه که باعث اسهال و مشکلات رودهای میشه.
دکتر ماریسا لجِر، سرپرست تحقیق، گفته احتمالاً همین سه مدل انگل کافی بوده که بعضی سربازا کمخونی، ضعف، اسهال و حالت تهوع رو همیشه تجربه کنن. مخصوصاً ژیاردیا تو تابستونا با کمآبی بدن تقریباً میتونسته سرباز رو حسابی از پا بندازه – چون انگلها کمآبی بدن و ضعف شدید میارن، حتی باعث کاهش وزن و بیحالی میشن.
حالا نکته جالب اینجاست: رومیا اون موقع خودشون میدونستن کرمهای روده وجود دارن ولی عملاً راه درمان درستی نداشتن؛ هر چی بود با همون امکانات خودشون باید سر میکردن.
جالبتر اینکه این سیستم فاضلاب که برای زمان خودش خیلی پیشرفته حساب میشد، واقعاً بهداشتی نبوده! چون هنوز هم مدفوع انسانی با مواد غذایی و نوشیدنی قاطی میشده و دستا آلوده میشده. کل سرویسهای بهداشتی و حمامهای عمومی هم هیچی از این آلودگی کم نمیکرده؛ عملاً انگارا همه، همه رو مریض میکردن!
پروفسور آدریان اسمیت از تیم آکسفورد هم گفته با بررسی این انگلهای باستانی، ما الان میتونیم بفهمیم چه نوع مریضیهایی تو اون دورهها شایع بوده و اصلاً زندگی مردمی که باهاشون همدوره بودیم چجوری میگذشته.
یه نکتهی دیگه هم اینجا هست که توی این تحقیق برای اولینبار نشونههای ژیاردیا توی سایتای رومی انگلستان ثبت شده. یعنی قبلاً توی مناطق قبل از رومیها، اصلاً دنبال ژیاردیا نبودن یا بررسی نشده بود، اما حالا ردش پیدا شده.
همهی اینا باعث میشه اون تصویر رویایی زندگی سربازای رومی کنار دیوار هادریان، بیشتر شبیه یه مبارزهی همیشگی با دلدرد و بیماری و کمخوابی باشه! زندگیاشون واقعاً سختتر از چیزی بوده که فکرشو میکردیم.
خود مسئولهای این حفاری هم گفتن مطالعات دیگه تو ویندولاندا ادامه داره، و هر چی جلوتر میرن، عمق سختیهایی که اینجا رو نگه میداشتن بیشتر معلوم میشه. خلاصه اینکه: سربازی تو دیوار هادریان، اصلاً کار راحت و تمیزی نبوده!
اگه دوست دارین جزئیات بیشتری بدونید، نتایج کامل این تحقیق تو مجله Parasitology منتشر شده و از طریق کمبریج قابل دسترسه.
منبع: +
