یه خبر باحال از دنیای باستانشناسی: توی کرواسی، باستانشناسها یه برج دیدبانی رومی پیدا کردن که حدود ۱۸۰۰ سال پیش ساخته شده و قرار بوده از مرز امپراتوری روم، دقیقا همونجایی که رود دانوب کبیر رد میشه، محافظت کنه. مرز روم که بهش میگفتن «Limes»، یعنی یه جور دیوار یا خط دفاعی که با کلی برج و قلعه ازش محافظت میشد.
کلی وسیله جالب از اون منطقه کشف کردن؛ یه عالمه وسایل نظامی مخصوص سربازا، گیره و سنجاق لباس رومی (که بهش فیبولا هم میگن، مثل سنجاق قفلی که لباس رو محکم میکردن) و ظرفهای سفالی. همه اینها نشون میده برج رو اواخر قرن دوم میلادی ساختن و تا قرن سوم هم ازش استفاده میکردن.
رهبر تیم این پروژه، دکتر مارکو دیزداری، گفته اون دوره زمانی خیلی شرایط مرزی روم حساس بود. چون دقیقا زمان جنگهای مارکومانیک بود؛ این جنگها حدود سال ۱۶۶ تا ۱۸۰ میلادی طول کشید و سربازای رومی به فرماندهی مارکوس اورلیوس (که یه امپراتور حسابی معروف روم بود) داشتن با یه عده از قبایل شمالی، مثلا مارکومانها که یه قوم ژرمنی بودن، و قوم سارماتها (اینا کوچنشینهای روسیه امروزی بودن و بعدتر به اروپا هم رسیدن) میجنگیدن. این باعث شد رومیا تو جاهای مهم مثل Sotin و Ilok تو شرق کرواسی هم اردوگاه نظامی بسازن و طبیعتا این برج تازه کشف شده هم یه تیکه از همین خط دفاعی بوده.
این برج دیدبانی توی روستای Mohovo قرار داشته، دقیقا سر یه گذرگاه حساس کنار رود دانوب. لوکیشنش جوری بوده که سربازا میتونستن با چشم یه منطقه وسیع رو کنترل کنن چون سه طرف برج پر از درههای عمیق بوده و خودش تقریباً امن و غیرقابل دسترس بوده. جالب اینجاست که احتمالاً این برج با سه چهار تا برج دیگه که دو تا سه کیلومتر فاصله داشتن ارتباط بصری داشته؛ منظورم اینه که سربازا با علامت آتیش یا نور همدیگه رو خبر میکردن.
کار اصلیشون این بوده که اگه خطری حس کردن، سریع به پادگانهای نزدیکتر مثلاً Sotin و Ilok که دوازده کیلومتر دورتر بودن، خبر بدن. احتمالاً خود برج هم همیشه چندتا سرباز جونسخت داشته که نوبتی کشیک میدادن.
ماجرا از کِی شروع شد؟ باستانشناسها از سال ۲۰۰۳ تا همین چند سال اخیر، یعنی ۲۰۲۳، با بررسی میدانی تونستن یه چیزی حدود ۱۰ تا سایت تاریخی مختلف رو تو کرواسی شناسایی کنن. البته اون موقع دقیقاً نمیدونستن اینا چی هستن، فقط حدس میزدن کاربری نظامی داره و مربوط به دورههای دوم تا چهارم میلادیه.
سال ۲۰۲۰ با تکنولوژی ژئومغناطیسی – این یعنی نقشهبرداری امواج مغناطیسی زمین برای شناسایی چیزی که زیر خاکه – یعنی بدون اینکه خاکو بشکافن، فهمیدن زیر زمین آثاری هست که به برجهای دیدهبانی میخوره. تا اینکه بالاخره ۲۰۲۴ با یه حفاری آزمایشی تو Mohovo موضوع تایید شد؛ سال بعدشم قراره حفاری گستردهتر انجام بدن.
اندازه این برج رو داشته باش: حدود ۴۰ در ۳۰ متر بود؛ اصلاً شوخی نیست! یه سیستم خفن هم براش گذاشته بودن: خندقهای عمیق دورش کنده بودن و فنس چوبی (پالیزاد) گذاشته بودن—پالیزاد یعنی همون دیوار یا حصار چوبی دفاعی. توی مرکز خودش هم یه ساختمون چوبی بزرگ قرار داشته. این کارها باعث میشه اگه دشمن حمله میکرد باید اول از خندق رد میشد، همین هم کلی کارشونو عقب مینداخت تا سربازهای رومی راحتتر دفاع کنن.
از منظر تعمیر و رشد هم جالب بود: طبق حفاریها این برج حداقل سه فاز یا دوره ساختوساز و تعمیر اساسی دیده. و تو قرن چهارم شاید جاشو به یه دژ کوچیکتر با برج داده باشه که قراره سالهای آینده بیشتر بررسی شه.
این پروژه فقط روی دوره روم نرفته، بلکه تونستن کلی آثار از عصر مس، برنز، آهن و حتی قرون وسطی هم تو همون منطقه پیدا کنن—یعنی اصلاً منطقه حسابی شلوغ و پر از ماجرای تاریخی بوده.
تازه حالا که صحبت ارتباطات روم و بقیه اقوام شد، اینم بدونین که اولش رومیها با سارماتها تجارت داشتن (سارماتها یعنی همون کوچنشینهای روسی و بعدتر اروپایی). ولی وقتی اقوام ژرمنی به دانوب رسیدن، رومیا فهمیدن باید حسابیتر از مرز مراقبت کنن و برای همین برجها و دژهای بزرگتری ساختن و تعداد سربازا رو هم بیشتر کردن.
کل این حفاریها هم به خاطر اینه که کرواسی داره تلاش میکنه سایتهای تاریخی رومی رو توی فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت کنه—یونسکو یعنی سازمان جهانی حافظ میراث و آثار باستانی.
پس خلاصه اگر یه روزی رفتی کرواسی و دیدی یه سنجاق لباس رومی باحال یا باقیمونده یه برج کنار رود دانوب پیدا کردی، بدون که همین چند وقت پیش داستانش کشف و ماجرای حفاظت از یه امپراتوری بزرگ دوباره زنده شده!
منبع: +
