رفقا، اگه کسی رو میشناسید که دیابت نوع ۲ داره یا خودتون باهاش سروکار دارید، میخوام یه تحقیق جالب و خفن درباره روشهای جدید برای کمک به این افراد براتون تعریف کنم. اصلاً میدونستید فعالیت بدنی چقدر برای کنترل دیابت نوع ۲ مهمه؟ خیلیها این موضوع رو میدونن، ولی عمل کردن بهش یه بحث دیگهست! مخصوصاً تو کشورهایی مثل عربستان که میگن اکثر بزرگسالها حتی به حداقل ورزش توصیهشده هم نمیرسن.
حالا تو همین بلبشو، یه گروه پژوهشی باحوصله تو عربستان اومدن یه راهکار نسبتا ساده و نو با حال و هوای فرهنگی خودشون تست کردن؛ سیستمی به اسم ActiveText@T2D. یعنی چی؟ یعنی یه برنامه پیامکی که به افراد دیابتی هفتهای دو تا پیام انگیزشی و آموزشی درباره ورزش و فعالیت بدنی میدادن، اونم به مدت شش هفته. حالا این پیامکها فقط یکطرفه بودن؛ یعنی فقط براشون پیام میومد و لازم نبود جواب بدن.
هدف اصلی تحقیق این بود که بفهمن اصلاً همچین سیستمی بین مردم جواب میده یا مردم گوش به زنگش نمیشن و بیخیال قضیه میشن. اینجوری میخواستن بفهمن با این روش میتونن فرهنگسازی کنن یا نه. یه توضیح کوچیک هم این وسط بدم: این برنامه رو با استفاده از چارچوب Behaviour Change Wheel یا همون BCW درست کردن و مدل COM-B. این مدلها تو حیطه روانشناسی رفتاری هستن که بررسی میکنن مردم چطوری رفتارهاشون رو تغییر میدن و چه چیزهایی روشون تاثیر میذاره.
خب حالا بریم سراغ اینکه اصلاً چه طور اجراش کردن؟ اول ۹۸ نفر رو تو مرکز مخصوصشون صدا زدن و فقط ۶۲ نفر واجد شرایط بودن. بعدش ۵۲ نفر هم ok دادن و تو طرح شرکت کردن (یعنی حدود ۸۴ درصد قبول کردن بیان که عدد خوبیه). میانگین سن این افراد هم تقریبا ۵۵ سال بوده و شامل ۲۳ خانم و ۲۹ آقا میشدن. بعدش ۴۴ نفرشون همه آزمایشها و ارزیابیهای اولیه رو کامل کردن و این پیامکهای سازنده رو گرفتن. تا سه ماه بعد هم ۳۹ نفر همچنان همکاری کردن (یعنی حدود ۷۵ درصد پای کار موندن)، پس برای یه برنامه آزمایشی نشوندهنده اینه که خیلیا همراه بودن و استقبال خوبی شده.
حالا چه دادههایی رو سنجیدن؟
- اولین چیز نگاه کردن به «میزان جذب و حفظ افراد» بود (یعنی چند نفر اومدن و چند نفر تا آخر موندن).
- دوم، سوابق کلینیکی مثل شاخص توده بدنی (BMI) و سطح قند خونشون که از پروندههای پزشکی جمع شد.
- سوم، از ابزارهای پرسشنامهای مثل آزمون موانع فعالیت بدنی (CDC Barriers to Being Active Quiz) و مقیاس اعتماد به نفس برای ورزش (Exercise Self-Efficacy scale یا همون ESE-A) و یه فرم درباره فعالیت بدنی (International Physical Activity Questionnaire یا A-IPAQ)، همهشون هم نسخه عربی داشتن که با فرهنگ جامعه جور باشه. اینجا منظورشون از “اعتماد به نفس برای ورزش” همون باوریه که حس میکنی میتونی به طور منظم ورزش کنی و موانع رو رد کنی.
- بعد کلی مصاحبه خودمونی هم با افراد انجام دادن (۱۱ بیمار و ۸ پرستار) تا نظرشون درباره کل ماجرا بپرسن و ببینن چه حسی گرفتن.
خلاصه اعداد و ارقام نتیجه نشون میده همه این شاخصها حساسیت خوبی داشتن و تغییرات حاصل شد. یعنی فرمها و دادهها نشون میداد خیلی از افراد تحت تأثیر قرار گرفتن و حداقل، یکم تغییر تو رفتار یا نگرششون نسبت به ورزش داشتند.
تو صحبتهای آزاد سه موضوع اصلی از دل حرفهاشون بیرون اومد:
۱. «استفاده از پیامک به عنوان روشی برای سلامت» (یعنی خیلیا گفته بودن همین که تلفنشون براشون پیامک بیاد باعث میشه یاد سلامتشون بیفتن و بهش اهمیت بدن)
۲. «درگیر شدن با فعالیت بدنی» (یعنی بعضیا بعد این پیامکها واقعاً سعی کردن فعالتر بشن)
۳. «نکاتی که درباره ورزش و کنترل دیابت یا آموزششون دادن» (ینی فهمیدن هر حرکت و فعالیتی چه تأثیری رو کنترل قندخون داره و با علم و انگیزه بیشتری ورزش کردن)
هم بیمارا، هم پرستارا، کلی نظر مثبت داشتن و گفتن این پیامکا کمک کرده دید جدید بگیرن و فعالتر بشن. خود پژوهشگران هم گفتن که این روش کاملاً عملی و تو جامعه عربستان جوابگو بوده. تازه تاکید کردن که پیامکها حتماً باید با فرهنگ و نیازهای اون جامعه جور باشه، چون اگه فقط ترجمه خشک مطالب خارجی رو پیامک کنن، هیچکس جدی نمیگیره.
قدم بعدی چیه؟ خب این مطالعه هنوز آزمایشی و اولیه (اون چیزی که بهش میگن Feasibility Study یا بررسی امکانسنجی) بوده. پژوهشگرا گفتن حالا وقتشه بریم سراغ یه آزمون بزرگ و حسابی به نام Randomised Controlled Trial (RCT)، یعنی آزمایشی که شرکتکنندهها رو تصادفی تقسیم میکنن تا مطمئن شن تغییرات واقعاً به خاطر پیامکها بوده. تازه میخوان بررسی کنن این روش از نظر اقتصادی هم به صرفه هست یا نه.
اگه کنجکاوین آدرس پروتکل رو هم داده بودن: Protocols.io با کد خاصِ dx.doi.org/10.17504/protocols.io.261ger217l47/v1 (تاریخ ثبت هم ژانویه ۲۰۲۵).
در کل، خلاصه ماجرا اینه که ارسال پیامک انگیزشی و آموزشی واسه افراد دیابتی تو عربستان نه تنها شدنی بوده، بلکه حسابی مورد استقبال قرار گرفته و خیلیها شروع کردن به تحرک بیشتر! شاید اینم نشونهای باشه که سادهترین راهحلها گاهی بیشترین اثر رو دارن؛ بخصوص وقتی با فرهنگ و زبان مردم هماهنگ باشن.
منبع: +
