ببین، یه استارتاپ فرانسوی به اسم Stellaria اومده همه رو شگفتزده کرده! اینا دارن یه مدل جدید راکتور هستهای میسازن که نه فقط زباله هستهای کمی تولید میکنه، بلکه بیشتر از این که زباله درست کنه، زبالههای طولانیمدت قبلی رو هم از بین میبره! یعنی دقیقاً مشکل اصلی انرژی هستهای رو که همون زبالههای خطرناکشه، داره حل میکنه!
Stellaria از دل CEA (یعنی آژانس انرژی اتمی فرانسه) و شرکت بزرگ Schneider Electric بیرون اومده. اینا تا حالا موفق شدن ۲۳ میلیون یورو (میفهمی چقدر زیاده؟ تقریباً ۲۷ میلیون دلار!) جذب سرمایه کنن تا این راکتور خاص رو بسازن. جمع کل سرمایهگذاری که تا حالا جذب کردن، رسیده به ۳۳ میلیون یورو. ۱۰ میلیونش فقط از برنامه فرانسه ۲۰۳۰ اومده که یه طرح خیلی جدی دولتی برای حمایت از تکنولوژی و صنعت جدیده.
این راکتور جدید اسمش Stellarium هست و جزو «نسل چهارم» از راکتورهای هستهای حساب میشه. خب، نسل چهارم یعنی یه نسل پیشرفتهتر که کلی به مسائل ایمنی و محیط زیست توجه داره. حالا جالبیش اینجاست که Stellarium از نوع ‘fast neutron molten salt’ هست؛ یعنی:
- fast neutron یعنی راکتورهایی که با نوترونهای سریع کار میکنن، و میتونن بهرهوری سوخت رو خیلی بالا ببرن و حتی بعضی از زبالهها رو دوباره استفاده کنن.
- molten salt هم یعنی سوختش به جای میله، به صورت نمک مذاب توی سیستم جریان داره؛ یعنی یه ماده شیمیایی که در دمای بالا به حالت مایع درمیاد و سوخت هستهای رو توی خودش حمل میکنه. این طراحی باعث میشه کنترل راکتور و حتی ایمنی هم بهتر بشه.
اینا گفتن که اگر همه چیز خوب پیش بره، این راکتور اولین مدلی توی دنیاس که بیشتر از این که زباله درست کنه، زبالههای هستهای قدیمی رو نابود میکنه و تبدیلشون میکنه به چیزهایی که عمراً خطرناکن. تا امروز هیچ راکتور تجاری نتونسته این کارو انجام بده.
برنامه Stellaria اینه که اولین واکنش شکافت رو (یعنی حالتی که راکتور عملاً روشن میشه و انرژی تولید میکنه) تا سال ۲۰۲۹ بگیره و کمکم تا سال ۲۰۳۵ بره سراغ استفاده تجاری و صنعتی ازش.
یه نکته جالب دیگه اینه که این شرکت با پولی که جذب کرده، داره رو کارای فنی و قانونی پیش میره. مثلاً باید چیزی به اسم «Demande d’Autorisation de Création» یا DAC رو برای نصب و راهاندازی پایگاه هستهای (INB) ارائه بدن؛ یعنی درخواست رسمی برای مجوز ساخت چنین تاسیساتی. Regulatory bodies یعنی همین نهادای نظارتی که اجازه میدن یا نمیدن چی کجا ساخته شه!
استارتاپ Stellaria قصد داره تعداد کارمنداش رو دو برابر کنه، تحقیق و توسعه توی شهر Grenoble رو افزایش بده و با دانشگاهها و موسسات علمی بیشتری همکاری کنه تا کارشون زودتر جلو بره.
سرمایهگذاری رو هم چندتا شرکت و صندوق مهم انجام دادن: «At One Ventures» از آمریکا و «Supernova Invest» از فرانسه، همراه با حمایت مالی قبلیهایی مثل CEA Investissement و Schneider Electric و Exergon و Technip Energies.
یکی از سرمایهگذاراشون به اسم Laurie Menoud گفته که Stellaria دقیقاً داره همون گرههای فنی و اقتصادی انرژی هستهای رو باز میکنه. مثلاً:
- passive safety یعنی ایمنی غیرفعال: حتی اگه همه چیز قطع شه، راکتور خودش خاموش میشه و نیازی نیست اپراتور کاری بکنه.
- low CAPEX یا هزینه نسبتا پایین ساخت.
- rapid scaling یعنی میشه این تکنولوژی رو خیلی سریع در اندازههای بزرگ اجرا کرد.
حالا جالبیش اینجاست که Stellarium کلاً سعی کرده کار رو خیلی پیچیده نکنه. تعداد نوآوریهاش رو کم نگه داشته و بیشتر رو چیزای کلیدی سرمایهگذاری کرده، واسه همین روند توسعهش سریعتر پیش میره و احتمال موفقیتش بیشتره.
چیزای جالبی که توی طراحی این راکتور در نظر گرفتن ایناست:
- از convection طبیعی یعنی جابهجایی طبیعی گرما برای خنککاری استفاده میکنن، پس به پمپ یا دستگاه زیادی احتیاج نداره.
- isogeneration: یه مفهوم توی چرخه سوخت که باعث میشه سوخت عمر طولانیتری پیدا کنه و مصرف مواد اولیه کمتر بشه.
- چهار لایه فیزیکی برای مهار تشعشعات در نظر گرفتن، که معمولاً راکتورای دیگه سه تا دارن. این یعنی حتی از نظر ایمنی، یه لایه بیشتر دارن.
- راکتورشون میتونه بیشتر از ۲۰ سال بدون نیاز به سوختگذاری مجدد کار کنه! این یعنی کلی صرفهجویی و دردسر کمتر.
- انرژی که از هر کیلوگرم سوخت درمیاد، معادل ۷۰ میلیون برابر باتری لیتیوم-یون هست! حال کن، یه نیروگاه میتونه برق شهری به اندازه ۴۰۰ هزار نفر رو تامین کنه. یعنی راحت جایگزین نیروگاههای گازی و زغالی میشه، بدون آلودگی.
شرکتهای Schneider Electric و Technip Energies هم قول دادن همراهشون باشن تا این تکنولوژی رو به مقیاس صنعتی برسونن.
François Breniaux از Supernova Invest هم گفته این راکتور دقیقاً واسه اون صنایع بزرگی خوبه که هم توان بالا میخوان هم قیمت برق براشون مهمه و دوست دارن قیمت ثابت و قابل پیشبینی داشته باشن.
Giuseppe Sangiovanni هم که تو Exergon کار میکنه گفته این پروژه واقعاً از روز اول سرمایه دور نخوابیده و تا الان خیلی پیشرفت کرده. هدفشون اینه که تو بازار انرژی اروپا و حتی جهان، برق پایدار، تمیز و همیشه در دسترس بده – اونم برقی که دیگه مشکل کربن و گاز گلخانهای هم نداره!
جمعبندی:
Stellaria که تازه تو سال ۲۰۲۳ شکل گرفته با این دید اومده که انقلاب جدیدی تو دنیای انرژی درست کنه: انرژی هستهای تمیز، مقاوم، قابل گسترش و کمهزینه برای آینده بشر. با این کارش هم به reindustrialization کمک میکنه (یعنی بازگشت صنایع به اروپا و اقتصادهای پیشرفته)
پس اگه همه چیز رو روال پیش بره، شاید تا چند سال دیگه، مشکل زباله هستهای برای همیشه حل بشه و صنعت برق هم یه نفس راحت بکشه!
منبع: +
